الگوشناسی مکانیابی کاربری‌های جانبی مساجد منطقه‌ای (با توجه به میزان سازگاری کاربری‌های جانبی با کاربری عبادی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

2 دانشیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

3 استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

چکیده

مشخص‌کردن فضاها و جاگذاری آن‌ها در پلان، از مهم‌ترین گام‌های طراحی معماری بناهاست. هر دیدگاهی در رابطه با انتخاب کاربری‌ها  و مشخص‌کردن محل استقرار آن‌ها در پلان، می‌تواند منجر به طراحی معماری خاصی شود. هدف از این مقاله یافتن الگوهای مختلف جاگذاری کاربری‌های جانبی در مساجد منطقه‌ای است. این الگو‌ها از دیدگاه‌های مختلف خبرگان معماری مسجد استخراج خواهد شد. جهت دستیابی به این هدف کاربری‌های جانبی مساجد با مقیاس منطقه‌ای مشخص شدند. از آنجا که این الگوشناسی با توجه به میزان سازگاری هر کاربری با کاربری عبادی می‌باشد، ابتدا معیارهای سازگاری هر کاربری با کاربری عبادی با روش تحلیل محتوای فتاوای مراجع تقلید مشخص شد، بر این مبنا پرسشنامه بسته پاسخی طراحی و به جامعه آماری شامل دو گروه از خبرگان مذهبی و معماری ارایه شد. جهت جمع‌بندی و تحلیل پرسشنامه‌ها، با مدل تصمیم‌گیری تاپسیس درجه سازگاری کاربری‌ها اولویت‌بندی شد. بر این مبنا معیارهای سازگاری هر کاربری با کاربری عبادی، شامل عدم منافات با شأن مسجد و عدم ایجاد مزاحمت برای نمازگزاران می‌باشند و با توجه به این معیارها، کاربری‌های جانبی مساجد به چهار دسته بسیار سازگار، سازگار، کمی سازگار و ناسازگار با کاربری عبادی دسته‌بندی شدند. سپس جهت مشخص شدن نظر متخصصین در رابطه با جاگذاری فضای هر کاربری، پرسشنامه بسته پاسخی طراحی و به جامعه آماری شامل 25 نفر از متخصصین طراحی معماری مساجد، ارایه شد. جواب‌های به‌دست آمده با استفاده از آزمون آماری خی دو تحلیل شد. نتایج نشان‌می‌دهد مساجد منطقه‌ای را می‌توان در سه الگوی مسجد خدمت گزار، مسجد نیایشی و مسجد اجتماعی- عبادی طبقه‌بندی کرد که با توجه به تحلیل نوع رابطه مکانیابی با درجات سازگاری، الگوی مطلوب در برنامه‌دهی و طراحی معماری الگوی مسجد اجتماعی- عبادی است

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Locating Patterns of Regional Mosque’s lateral Uses (With Emphasis on the Compatibility of Lateral Uses With Religious Use)

نویسندگان [English]

  • Parisa Yamani 1
  • Abdolhamid Noghrekar 2
  • Mahdi Hamzenejad 3
1 Ph.D. of Architecture, Department of Architecture, School of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran
2 Associate Professor of Architecture, Department of Architecture, School of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran
3 Assistant Professor of Architecture, Department of Architecture, School of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science and Technology, Iran
چکیده [English]

Determining the spaces and locating them in the plans are among the most important steps in architectural design of buildings. Any approach to the selection of the uses and locating them in the plan can lead to a specific architectural design. The current study aims to identify various locating patterns of the regional mosques’ lateral uses. These patterns would be extracted from the opinions of those expert in mosque architecture. To achieve this objective, the lateral uses of the reginal mosques are determined. Since this pattern recognition is based on the compatibility of any use with the religious use, first the criteria of this compatibility are determined through analysis of the Fatwas issued by the Maraji’ (source to follow). In this regard, a close-ended questionnaire is designed and distributed among the statistical population including the two groups of the religious and architectural elites. The TOPSIS decision analysis method is used to analyze the questionnaires and to prioroze the degree of compatibility of the uses. In this regard, the criteria for compatibility of each use with the religious use are including no conflict with the dignity of the mosque and no inconvenience of worshipers. Based on these criteria, the lateral uses of the mosques are divided into four categories as highly compatible, compatible, slightly compatible, and incompatible with religious use. Then, for the determination of the experts’ opinions about locating the space of each use, a close-ended questionnaire is designed and distributed among 25 people expert in mosque architecture design s. The obtained responses are analyzed using the chi-square test. The results indicate that the regional mosques can be categorized into three patterns as service mosques, invocative mosques, and social-worship mosques. Regarding the type of the relationship between the locating and compatibility degrees, the desired pattern in the mosque architecture design and planning is the social-worship mosque pattern

کلیدواژه‌ها [English]

  • Regional Mosque
  • Religious Use
  • Lateral Uses of the Mosque
  • Locating the Uses
  • compatibility
Bamanian, M.R. (2012). Developing Standards for Architectural Spaces, Standards, Criteria and Design Guidelines for Mosques in the Five Climates. Report of the Study Plan of the Ministry of Roads and Urban Development Research Center, Unpublished.

Fazeli, N. (2008). Mosque and Modernity: An Analytical and Sociological Review of Mosque Discourses in Iran. Journal of Humanities and Social Sciences, 28, 99-132. https://www. magiran.com/p582391 

Falahat, M.S. (2005). The Role of Physical Design in the Sense of Place. Fine Arts, 22, 35-42. https://www. magiran.com/p331125

Fallahzadeh, M.H. (2005). Mosque Orders. Tehran: Prayer Publication Headquarters.

Grotter, Y.C. (2004). Aesthetics in Architecture, ( J, Pakzad. & A. Abdolreza Homayoun, Trans.). Tehran: Shahid Beheshti University Press.

Haji Mohamad Rasdi, M.T. (1998). The Mosque as a Community Development Centre (Programme and Architectura Design Guidelines for Contemporary Muslim Societies). Malaysia: UTM. 

Mohammadi, M. (n.d.). Mosque and Society, in Book: Mosque on the Beach of Turquoise Hearts.

Mosque Affairs Center. (2016). Mosque Design Criteria, Tehran: Hamgaman.

Motahari, M. (1999). Shahid Motahari Professor’s Collection, Tehran: Sadra Publications.

Naqizadeh, M. (2008). Islamic City and Architecture (Specifications and Objects) Isfahan: Mani Publishing.

Nangro, A.A. (2008). The Mosque and Its Functions from the Perspective of the Qur’an and Hadith. Masters Thesis in Quran Science and Hadith .Al-Mustafa Al-Alamiyah Society. Qom.

Nobahar, R. (1997). Kouyedoost (Various Aspects of the Mosque). Tehran: Publishing Studies in Islamic History and Science.

Noghrekar, A., & Alalhasabi, M. (2011). Realization of Iranian-islamic Architecture, with Emphasis on Creating Identity in New Cities, Research Project of the Ministry of Roads and Urban Development, unpublished.

Pakatchi, A. (2009). Shi’i Jurisprudence Approach to Islamic Art, Proceedings of the Quiz on Islamic Art (first book), matn Publishing, Tehran.

Taghvaee, A., & Maroofi, S. (2010). Evaluation of the Role of Mosques in Improve the Quality of Urban Environment; Case Study: Amir Mosque in Tehran. Journal of Urban Management, 25, 219-234. https://www.magiran.com/volume/63326

Zargar, A. (2008). Research Plan for Developing Mosque Placement and Design Criteria, 11, Roads and Urban Development Research Center, unpublished.

Zargar, A., Nadimi, H., & Mokhtarshahi, R. (2007). Mosque Architecture Guide. Tehran: Did Publications.

Zargar, A., Nadimi, H., & Heravi, M. (2007). Research Plan for Developing Criteria and Guidelines for Evaluating Mosque Designs. Tehran Municipality Cultural Spaces Development Company. Not published.