شناسایی عوامل کالبدی- فضایی مؤثر بر سرزندگی محیطی در فضاهای باز مجموعه مسکونی از دیدگاه طراحان و ساکنین، مورد مطالعاتی: مجتمع‌های مسکونی شهر تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، واحد بروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد، ایران

2 استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 استاد گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

امروزه توجه صرف به جنبه کمی طراحی فضا و نگاه تک‌بعدی به آن، سبب کاهش کیفیت اغلب فضاهای عمومی و باز شده است. به طوری که برخی از این فضاها از عدم سرزندگی و پویایی لازم رنج می‌برند. لذا در این پژوهش سعی شده است با هدف یافتن تفاوت دیدگاه‌های ساکنین و طراحان مجموعه‌های مسکونی نسبت به ابعاد کالبدی- فضایی سرزندگی محیطی در فضاهای باز به شناسایی این عوامل از دیدگاه طراحان و ساکنین پرداخته شود و نتایج با یکدیگر مقایسه شده و تفاوت‌ها مشخص شود. روش تحقیق در این مقاله از نوع همسوسازی است که در دو  بخش کمی و کیفی صورت می‌گیرد. در بخش کیفی مصاحبه‌ای نیمه ساختاریافته با کارشناسان و خبرگان طراحی مجموعه مسکونی درخصوص عوامل کالبدی- فضایی مؤثر بر سرزندگی صورت گرفت و عوامل با استفاده از کدگذاری باز مفاهیم با رویکرد نظریه زمینه‌ای استخراج شد و نتایج در نرم‌افزار MAXQDA وارد و شکل آن ترسیم شد. سپس در روش کمی با توجه به ادبیات نظری موجود عوامل مختلف در این حوزه استخراج شده و در نهایت پرسشنامه‌ای از آن تدوین و بین ساکنین به تعداد 376 نفر در تمامی مجتمع‌های مسکونی موردمطالعه توزیع شد و تحلیل نتایج آن با استفاده از آزمون پیرسون در نرم‌افزار SPSS موردسنجش قرار گرفت. نتایج حاکی از آن است که با تحلیل مصاحبه‌های صورت گرفته با کارشناسان، 12 مؤلفه اصلی سرزندگی محیطی در بعد فضایی- کالبدی در فضاهای باز مجموعه مسکونی موردمطالعه تأثیرگذارند. این امر در حالی است که بنا به نظر ساکنین مؤلفه «همبستگی و خاطره‌ساز بودن یک مکان» مؤثرترین مؤلفه تأثیرگذار بر سرزندگی محیطی فضاهای باز مجتمع‌های مسکونی است. این مؤلفه ازجمله مؤلفه‌هایی است که مورد بی‌توجهی کارشناسان قرار گرفته بود و درنهایت با تحلیل پاسخ‌های ساکنین مؤلفه‌های تأثیرگذار دیگر نیز استخراج شد. همچنین با تحلیل نظر ساکنین، مجتمع‌های مسکونی که دارای الگوی پراکنده بودند، در دو مؤلفه انسجام موقعیت‌ها و تنوع فضایی، مجتمع‌های مسکونی که دارای الگوی متمرکز بودند، در دو مؤلفه پیوستگی و گشودگی فضایی و مجتمع‌های مسکونی که دارای الگوی نواری بودند، در چهار مؤلفه فرم، نظم و تنوع، حس تشخص و مناعت طبع و ایجاد عرصه‌های عمومی و خصوصی اشتراک داشتند

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identifying the Physical-Spatial Factors Affecting Environmental Vitality of Open Spaces within Residential Complexes from the Views of Designers and Residents; Case Study: Residential Complexes of Tehran

نویسندگان [English]

  • Mehrdad Shahbazi 1
  • Mansour Yeganeh 2
  • Mohammad Reza Bemanian 3
1 Ph.D. Student of Architecture, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Borujerd Branch, Islamic Azad University, Borujerd, Iran
2 Assistant Professor of Architecture, Department of Arts and Architecture, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 Professor of Architecture, Department of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Nowadays, the exclusive attention to the quantitative aspect of space design has resulted in reduced quality of most open spaces so that most of them lack of vitality and dynamicity. Thus, the present study aims to determine the physical- spatial dimensions of environmental vitality of open spaces from the viewpoints of designers and residents to compare their viewpoints and find the differences between them. The present study is carried out using triangulation design, in two quantitative and qualitative parts. In the qualitative part, a semi-structured interview is performed with those who expert in residential complex design. This interview is about the physical-spatial factors affecting vitality of open spaces. Then, the factors are extracted through open coding using the context theory approach and applying MAXQDA software. In the quantitative part, according to the existing theoretical literature, the main factors are extracted and a questionnaire is designed based on them. Then, the questionnaires are distributed among 376 residents in all residential complexes studied. The data obtained from the questionnaires are analyzed using Pearson test in SPSS software. Based on the outcomes obtained from the analysis of the interviews with experts, there are 12 main physical-spatial factors affecting the environmental vitality of the open spaces in the residential complex. According to inhabitants, the components of “sense of solidarity” and”memory-making capability of place” are the most effective components. These components, like some others, have been underestimated by the experts. Eventually, by analyzing the responses of residents, the other influential components are extracted. In addition, by analyzing the residents’ opinion, residential complexes with dispersed pattern are common in two components of cohesion of situations and spatial diversity, residential complexes with centralized pattern in two components of spatial continuity and openness and residential complexes with linear pattern in four components of form, order and diversity, the sense of recognition and self-respect as well as the creation of public and private arenas

کلیدواژه‌ها [English]

  • Vitality
  • Spatial
  • Physical
  • Open Spaces
  • Residential Complexes
Abdul Latip, N.S., Shamsudin, Sh., & Liew, M.S. (2009). Functional Dimension at Kuala Lumpur Waterfront. Social and Behavioral Sciences, 49, 147-155. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1877042812031096

Alehashemi, A. (2015). The Open Space’s Functions in Large-scale ResidentialComplexes of Tehran. Armanshahr Architecture & Urban Development, 7(13), 1-12. http://www.armanshahrjournal.com/article_33431.html

Amole, D. (2009). Residential Satisfaction and Levels of Environment in Students’ Residences. Journal of Environment and Behavior, 41, 866-879. https://doi.org/10.1177%2F0013916508322175

Appleyard, D. (1980). Livable Streets: Protected Neighborhoods. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 451(1), 106-117. https://doi.org/10.1177%2F000271628045100111

Aulia, D.N. (2016). A Framework for Exploring Livable Community in Residential Environment. Case Study: Public Housing in Medan, Indonesia. Social and Behavioral Sciences, 2(34), 336-343. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.10.250

Beer, A.R. (1983). The Landscape Architect and Housing Areas. University of Sheffield, Department of Landscape press. Paper LA11.

Cowan, R. (2005). The Dictionary of Urbanism. New York: Streetwise Press.

Einifar, A., & Ghazizadeh, N. (2011). The Typology of Tehran Residential Building Based on Open Space Layout. Armanshahr Architecture & Urban Development, 3(5), 35-46. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.10.250

Eusuf, M.A., Mohit, M.A., Eusuf, S., & Ibrahim, M. (2014). The Impact of Outdoor Environment and the Quality of Life, Procedia Social and Behavioral Science, proceeding of Kota Kinabalu. AMER International Conference on Quality of Life. Malaysia, 639-654. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.10.096

Fallah Manshadi, E., Habibi, S., & Roohi, A. (2012). Pedestrian Zones: From Vision to Action Evaluation of Pedestrian Zone in Tehran Bazzar, 5(9), 45-63. doi: 10.30480/aup.2012.144

Francis, M. (2003). Urban Open Space: Designing for User Needs. Island Press, Washington D.C.

Fordyce, M.W. (1997). Educating for Happiness. Ravue Quebecoise Depsychology, 2(18).

Hajipour, H. (2013). Master’s Thesis, Design of Residential Complexes Compatible with the Climate and Canvas with the Residents’ Vitality Promotion Approach, Deilman Institute of Higher Education, Faculty of Arts and Architecture.

Hur, M., & Morrow-Jones, H. (2008). Factors That Influence Residents Satisfaction with Neighborhoods. Journal of Environment and Behavior, 40(5), 619-635. https://doi.org/10.1177%2F0013916507307483

Kanji, G.K., & Asher, M. (1996). 100 Methods for Total Quality Management. Sage Publication, London.

Khasto, M., & Saeedi Rezvani, N. (2012). The Effective Factors on Urban Spaces Vitality (Creating a Lively Urban Space with Emphasizing the Concept “Pedestrian Mall”). Hoviatshahr, 4(6), 63-74. http://hoviatshahr.srbiau.ac.ir/article_1123.html

Lynch, K. (1998). Good City Form. Cambridge: MIT Press.

Mahmoudi Khatybiaee, N. (2016). Master’s Thesis, Designing a Living Residential Complex in Tehran with Achievement of Benchmarks and Resolutions in Residential Complex, Deilman Institute of Higher Education, Faculty of Engineering and Engineering.

Maruani, T., & Amit-Cohen, I. (2007). Open Space Planning Models: A Review of Approaches and Methods. Landscape and Urban Planning, 81(1–2), 1–13. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2007.01.003

Mason, J. (2004). Qualitative Researching. SAGE Publications. Second publication. London.

Mebirouk, H. (2005). Appropriation de l’espace public Dans les Ensembles de Logements Collectifs, forme d’adaptabilité ou Contournement de Norms? CAS des ZHUN d’Annaba’ Revue Norois, 195, 59-77. http://geoprodig.cnrs.fr/items/show/203411

Mohamed, M.F. (2008). A Study on Balcony and its Potential as an Element of Ventilated Apartment in Hot and Humid Climate. International Conference on Construction and Building, 173-180.

Mohammadpour, A. (2011). Research Papers in Combined Techniques: Paradigm Principles and Techniques. Iranian Journal of Social Studies, 5(2), 173-175. http://www.jss-isa.ir/article_23401.html

Ozsoy, A., Esin Altas, N., Ok, V., & Pulat, G. (1996). Quality Assessment Model for Housing, Habitat INTL, 20(2), 163-173. DOI:10.1016/0197-3975(95)00045-3

Pakzad, J. (2006). Theoretical Foundations and Urban Design Process. Shahidi Publishing House, Tehran.

Pasaogullari, N., & Doratli, N. (2004). Measuring accessibility and utilization of public spaces in Famagusta. Journal of Cities, 21(3), 225–232. https://doi.org/10.1016/j.cities.2004.03.003

Potter, C., & Perveen, G. (2006). Environmental Factors, Outdoor Air Quality and Activity Level, Kansas Department of Health and Environment, Office of Health Promotion. http://www.kdheks.gov/brfss/PDF/cste_report_final

Rose, G. (2007). Visual Methodologies: An Introduction to the Interpretation of Visual Materials, SAGE Publications.

Sarbandari Farahani, M., Behzadfar, M., Abbaszadeghan, M., & Alvandipour, N. (2014). Effective Environmental Qualities for Behavioral Camps in Green and Open Spaces. Urban Structure and Function Journal, 2(5), 101-115. http://shahr.journals.umz.ac.ir/article_897.html

Tibbalds, F. (1992). Making People-friendly Towns: Improving the Public Environment in Towns and Cities. Harlow: Longman. http://dx.doi.org/10.4324/9780203469521

Tzonis, A. (2006). Rethinking Design Methodology for Sustainable Social Quality. Ong. (Ed.), Tropical Sustainable Architecture: Social and Environmental Dimensions, Oxford: Architectural Press.

Thwaites, K. (2001). Experiential Landscape Place: An Exploration of Space and Experience in Neighborhood Landscape Architecture. Landscape Research, 26(3), 245-255. https://doi.org/10.1080/01426390120068927

Yue, W., Chen, Y., Zhang, Q., & Liu, Y. (2019). Spatial Explicit Assessment of Urban Vitality Using Multi-Source Data: A Case of Shanghai, China. Sustainability, 11(638), 1-20. https://doi.org/10.3390/su11030638

Umbu Nday, R., & Manu, A.K. (2018). Vitality of Public Open Space (Case Study: Taman Nostalgia Kupang). Social Sciences, 8(4), 125-132. https://doi.org/10.2478/mjss-2018-0081

Zarin, Sh., Niroomand, M., & Heidari, A.A. (2015). Physical and Social Aspects of Vitality Case Study: Traditional street and modern street in Tehran. Asian Conference on Environment-Behaviour Studies, Korea, 25-27, 659 -668. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.01.068