تحلیل فضاهای شهری پیرامون مکان‌های مقدس در ارتباط با نیازها و الگوهای رفتاری زائران، مورد مطالعاتی: خیابان امام رضا (ع) شهر مشهد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.

2 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.

چکیده

فضاهای شهری پیرامون اماکن مقدس و مذهبی و تحلیل آن‌ها بر اساس نیازهای زائران و انواع الگوهای رفتاری که ایشان در فضاهای شهری انجام می دهند، موضوعی است که کمتر در پژوهش‌های علمی به آن پرداخته شده است. سؤال اصلی تحقیق، میزان انطباق فضاهای شهری پیرامون اماکن مقدس در ارتباط با نیازها و الگوهای رفتاری زائران است. به این منظور در ابتدا مبانی نظری مرتبط با موضوع مورد بررسی قرار گرفت. سپس در مدل مفهومی تحقیق، کیفیت‌هایی که فضای شهری خیابان در انطباق‌پذیری با نیازهای زائران باید دارا باشد در شش معیار، شامل: معیارهای سهولت دسترسی، ایمنی و امنیت، سرزندگی و حضورپذیری، آسایش محیطی و راحتی، زیبایی بصری و تذکردهی و احراز هویت معنوی و 20 زیر معیار مرتبط تدوین شد. روش تحقیق، پیمایشی با استفاده از تحلیل‌های آماری است. نمونه مطالعاتی پژوهش، بخشی از خیابان امام رضا (ع) در شهر مشهد است که از مسیرهای اصلی منتهی به حرم مطهر می‌باشد. در بررسی‌های میدانی، انواع الگوهای رفتاری زائران در پنج دسته الگوی رفتاری اصلی تقسیم‌بندی شد. در این میان تعداد 12 رفتار نامناسب و خطرساز در میان زائرین شناسایی و تعداد 384 پرسشنامه در بین زائران توزیع شد. در بخش اول میزان رضایت زائرین از کیفیت‌های محیطی و در بخش دوم داشتن رفتارهای نامطلوب و خطرساز زائرین مورد سؤال قرار گرفت. نتایج تحلیل نظرات زائرین با استفاده از شاخص تمرکز میانه نشان داد در بیش از نیمی از معیارهای کیفیت‌های محیطی، میانه سطح رضایت زائرین در سطح نامناسب است. همچنین تحلیل همبستگی (کای اسکوئر) نشان می‌دهد بین پایین بودن سطح کیفیت‌های فضای شهری و وجود رفتارهای نامناسب و خطرساز زائرین ارتباط مستقیم و معنی‌داری وجود دارد. در انتها مقاله پیشنهادات، توصیه‌ها و الزاماتی را در ارتباط با برنامه‌ریزی و طراحی در فضاهای شهری پیرامون مکانهای مقدس ارائه می‌نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Urban Spaces around the Holy Places on the Needs and Behavioral Patterns of Pilgrims; Case Study: Imam Reza (PBUH) Street, Mashhad City

نویسندگان [English]

  • Amidoleslam Saghatoleslami 1
  • Zahra Rohi Mirabadi 2
1 Assistant Professor of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran
2 PH.D. Student of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran
چکیده [English]

The urban spaces around the holy and religious places and analyzing them based on the needs of the pilgrims and their behavioral patterns that occur in urban spaces is a subject that has been less addressed in the scientific research. The main research question is the adaptability of the urban spaces around the holy places to the needs and behavioral patterns of the pilgrims. Therefore, the theoretical foundations of the subject were first studied. Then, in the conceptual model of the research, the qualities that the urban street space should have regarding the adaptability to the needs of pilgrims were codified in six criteria. These criteria include access facility, safety and security, vitality and presence, environmental comfort and convenience, visual beauty and warning and authentication, and 20 sub-criteria. The research method is a survey study using statistical analysis. The case study is a part of Imam Reza (PBUH) Street in Mashhad City that is one of the main paths leading to the holy shrine. The behavioral patterns of the pilgrims were classified into five main behavioral patterns in the field studies. In the meantime, 12 inappropriate and dangerous were identified among the pilgrims, and 384 questionnaires were distributed among the pilgrims. In the first section, the satisfaction of the pilgrims using the mean concentration index showed that in more than half of the environmental criteria, the mean of the satisfaction level of pilgrims is at the improper level. Also, the correlation analysis (Chi-Square) shows that there is a significant and direct relationship between the low level of the urban space qualities and inappropriate and dangerous behaviors of the pilgrims. In the end, the paper presents the recommendations, suggestions, and requirements for the planning and design in the urban spaces around the holy places.

کلیدواژه‌ها [English]

  • needs
  • Behavioral Patterns
  • Pilgrim
  • quality of urban space
  • Imam Reza (PBUH) Street of Mashhad
Altman, I. (1975). The Enviroment and Social Behavior, Privacy, Personal Space, Territory, Michigan, Crowding, Brooks / Cole Pub. 
Aminzadeh, B. (2014). Strateges for Cultural Management with Looking to Pilgrimage Category in City Of Mashhad. Mashhad Pazhoohi, 8, 61-78. www.rcmc.mashhad.ir 
Ascoura, I.E. (2013). Impact of Pilgrimage (Hajj) on the Urban Growth of the Mecca. Journal of Educational and Social Research, 3(2), 255-263. DOI: 10.5901/jesr.2013.v3n2p255
Azimi Hashemi, M.S., Shariati, F., & Kari, A. (2012). Social-Cultural Elements in Sustainable Pilgrimage City, Case Study: Mashhad. Social Study of Iran, 6(4), 131-156. https://jss-isa.ir
Bahreini, SH. (2005). Urban Spaces Analysis, Tehran, University of Tehran. 
Bahreini, SH., & Khosravi, H. (2015). Comparative Study of the Impact of Micro-Climate Features on Urban Behaviour Patterns, the Case of Urban Spaces of Yazd (Warm and Dry Climate) and Fuman (Moderate and Humid Climate). Mohit Shenasi, 41(2), 465-482. https://jes.ut.ac.ir
Barker, R. (1968). Ecological Psychology: Concept and Method for Studying the Environment of Human Behavior, Standford, Standford University Prss.
Bentley, I. (1995). Ecological Urban Design. Architects Journal, 192(24), 69-71.https://www.architectsjournal.co.uk/
Bently, I., Mcglyn, S., Smith, G., & Alcock, A. (1985). Responsive environments, Amanual for designers, Oxford, Taylor & Francis. 
Bromand, M., Togyani, S., & Saberi, H. (2017). Evalution the Impacts of Urban Elements on Formation of Behavioral Patterns by Emphasizing on Gendered Urban Spaces (Case Study: 2 Th Region of Tehran ‘S Municipality).Urban and Rural Management, 46, 241-260. https://ijurm.imo.org.ir
Carmona, M., & Tiesdell, S. (2006). The Urban Design Reader, USA, Routledge.
Carmona, M., Heath, T. & Tiesdell, S. (2003). Public places, urban spaces, Dimensions of urban design, Architectural Press.
Daniali, M. (1996). What is Pilgrimage? Who is Pilgrim? Mashhad, Ferdoosi University of Mashhad. 
Farnahad Urban Consulting Engineers. (2010). Summary Report of Mashhad‘s Development and Civil Plan, Mashhad.
Gehl, J. (2011). Life between Buildings: Using Public Space, (J.Koch,Trans.). London, Island Press.
Gehl, J. (1980). The Residential Street Environment. Built Environment, 6(1), 51-61.https://www.jstor.org/stable/i23286078 
Golicnik Marusic, B. (2011). “Analysis of Patterns of Spatial Occupancy in Urban Open Spaces Using Behavior Maps and GIS”, Journam of Urban Design International, 16(1), 36-50. DOI: 10.1057/udi.2010.20
Golkar, K. (2014). Creating sustainable place, Tehran, Shahid Beheshti Publications. 
Gonzalez, R., & Medina, J. (2003). Cultural Tourism and Urban Management in Northwestern Spain: The Pilgrimage to Santiago de Compostela. Tourism Geographies, 5(4), 446-460. https://doi.org/10.1080/1461668032000129164
Hafez Nia, M. (2008). Intoduction on Research Methodology in Human Scince Tehran, Organization of Study and Codification Books in Human Science.
Khorasan Razavi‘s Park of Science and Technology. (2015). Summery Report of Study Project of Qualitive and Quantitive Development of Emam Reza Pilgrimage, Mashhad.
Khorasan Razavi’s Governor. (2015). Summery Report of “Study Project of 5 Years Strategical Plan in Pilgrimage Economic Arena and Emam Reza Pilgrimage”, Mashhad.
Lang, J. (1987). Creating Architectural Theory: The Role of Behavioral Sciences in Environmental Design, Van Nostrand Reinhold Company.
Leary, M.R. (2014). Introduction to Behavioural Research Methods, USA, Pearson Education Limited.
Lynch, K. (1972). What Time is This Place? MIT Press.
Mohadesi, J. (2007). Ceremonial of Pilgrimage. Farhang Kosar, 71, 72-86. www.parsiblog. Farhang Kosar.com
Mousavi, M. (2015). Looking to Pilgrimage City in Islamic Texts, Retrived 4/6/2015 from:https://farhangi.aqr.ir/portal
Naghizadeh, M. (2016A (. Design Principles for Iranian Cities and urban Spaces, Tehran, Khorshid Baran Publications. 
Naghizadeh, M. (2016B). Theory of the Life of Taybee or the Ideal City of Islam, Tehran, Olum Tahghight Publications, Tehran.
Nasar, J.L., & Yurdkul, A.R. (1990). Patterns of Behavior in Urban Public Spaces. Journal of Architectural and Planning Research, 7(1), 71-85. https://www.jst or.org/stable/43028946 
Pakzad, J. (2005). Design Guide for Urban Spaces in Iran. Payam sima Publications, Tehran. 
Pakzad, J. (2006). Thoritical Base and Urban Design Process, Shahidi Publications, Tehran. 
Rahimi, H., & Khalili, G. (2014). Study on Amount of Satisfaction on Pilgrimage and Travelers in Urban Scape, Procceding of Sixth Conference on Urban Planning, Ferdoosi University of Mashhad, Mashhad. https://upmc6.um.ac.ir
Rapoport, A. (1990). History and Precedent in Environmental Design, Cambridge: MIT Press.
Reeve, J.M. (2005). Understanding Motivation and Emotion, Hoboken, John Wiley & Sons.
Rostamzadeh, Y., Rang azmaye Azari, M., Naderi, S., & Yeganeh, M. (2010). Methods of Evaluating Citizen’s Behavioural in Urban Spaces in Ultra Analysis Approach. Science and Technology of Environment, 12(3), 175-190. http://jest.srbiau.ac.ir
Shinde, K. (2007). Pilgrimage and the Environment: Challenges in a Pilgrimage Centre. Current issues in tourism, 10(4), 343-365. https://doi.org/10.2167/cit259.0
Sholeh, M., Sadegi, A., Najafi, P., & Khaksar, Z. (2017). Evaluting Urban Public Realms Based on the Observation and Analysis of Behavioural and Activity Patterns.Case Study: Ahmadi Pedestrian in Shiraz. Urban Studies, 25, 45-62. http://urbstudies.uok.ac.ir
Whyte, W. (1985). The Social Life of Small Urban Spaces, Washington D.C, The Conservation Foundation.
www.googleearth.com Retrived: 10/7/2018