کاوش ساختار خرد شبکه گذربندی شهر: الگوی آرایش فضایی و مرکزیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.

2 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.

3 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

مطالعه شبکه گذربندی به‌عنوان یکی از عناصر سازنده فرم شهری، و فصل مشترک دو نظام حرکت و فعالیت، نقشی حیاتی در درک رویدادهای پویای شهر و حل مشکلات ناشی از تداخل دو نظام نامبرده دارد. یکی از تأثیرگذارترین ویژگی‌های ساختاری شبکه گذربندی همانا مرکزیت شبکه است که تأثیری قابل توجه بر رخدادهایی همچون چگونگی پراکنش فعالیت‌ها دارد که خود بر چگونگی توزیع ترافیک سواره و پیاده در شهر تأثیرگذار است؛ از سوی دیگر، یکی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر مرکزیت شبکه، آرایش فضایی شبکه گذربندی است. هدف مقاله حاضر، تبیین ارتباط بین الگوی آرایش فضایی و مرکزیت شبکه گذربندی در مقیاس محلی یا ساختار خرد شبکه است. شهر قم نمونه‌ای از شهرهای قدیمی ایران است که دارای بافت شهری کهن در هسته مرکزی شهر، و طیف متنوعی از آرایش فضایی شبکه گذربندی در بخش‌های میانی و پیرامونی- با ویژگی‌های ساختاری متمایز- می‌باشد که بدین ترتیب، بستر مناسبی برای کاوش ساختار خرد شبکه گذربندی شهری به‌عنوان محدوده مورد مطالعه فراهم می‌آورد. فرآیند پژوهش بدین ترتیب است که پس از مشخص شدن پهنه‌های مرکزی نسبتاً همگن از دیدگاه ریخت‌شناختی در محدوده مورد مطالعه از راه مدل‌سازی شاخص مرکزیت نزدیکی محلی شبکه گذربندی با بهره‌گیری از روش ارزیابی چندگانه مرکزیت(MCA) و اعمال شرط‌های مورد نظر، الگوی آرایش فضایی شبکه گذربندی پهنه‌های برگزیده، با بهره‌گیری از شاخص‌های سنجش‌محور شبکه و بلوک‌بندی، مورد ارزیابی قرار گرفته، ارتباط بین شاخص‌های سنجش یاد شده و میانگین شاخص مرکزیت نزدیکی محلی شبکه هر پهنه از راه محاسبه ماتریس همبستگی، با بهره‌گیری از ضریب همبستگی پیرسون، تبیین می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد تنها سه شاخص از 10 شاخص برگزیده الگوی آرایش فضایی شبکه گذربندی -که همگی از شاخص‌های سنجش محور شبکه بوده- همبستگی معنادار با میانگین شاخص مرکزیت نزدیکی محلی شبکه داشته، لذا میانگین شاخص مرکزیت نامبرده ارتباط معناداری با شاخص‌های بلوک‌بندی ندارد. ماتریس همبستگی نشان می‌دهد هر چه میزان طول شبکه در سطح بافت محلی و نیز تعداد تقاطع‌های سه‌راهی افزایش باشد، میانگین شاخص مرکزیت نزدیکی محلی شبکه گذربندی افزایش یافته، بافت مرکزی‌تری در مقیاس دسترسی پیاده خواهیم داشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Exploring the Microstructure of Urban Street Network: Layout Pattern versus Centrality

نویسندگان [English]

  • Vahid Zamani 1
  • Mahmoud Ghalehnoee 2
  • Mahmoud Mohammadi 3
1 Ph.D. of Urbanism, Faculty of Architecture and Urban Planning, Art University of Isfahan, Iran
2 Associate Professor of Urban Design, Faculty of Architecture and Urban Planning, Art University of Isfahan, Iran.
3 Associate Professor of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban planning, Art University of Isfahan, Iran
چکیده [English]

Studying the urban street network, as one of the constituent elements of urban form and the commonality of the two systems of movement and activity, plays a significant role in understanding the dynamic events in the city and solving the problems resulted from the conflicting function of the two abovementioned systems. One of the most effective structural characteristics of the street network is street network centrality which has a substantial effect on the distribution of activities and accordingly on the formation of motorized and pedestrian traffic flow throughout the city. On the other hand, one of the most important elements influencing on the network centrality is street layout. The current article aims at explaining the relationship between street layout pattern and centrality at the local scale or the microstructure of the street network. The city of Qom is an example of an old city in Iran that has an ancient urban fabric in the central core of the city and a diverse range of street layout in the middle and peripheral parts - with distinct structural features. Thus, this city is an appropriate context as the study area to explore the microstructure of the urban street network. The research process is as follows; After identifying the relatively homogeneous central zones in terms of morphology in the study area by modelling street network centrality using Multiple Centrality Assessment (MCA) method in terms of centrality index of local closeness, and applying some considered criteria, the street layout pattern of the selected zones is analyzed using several indicators of street centerline as well as blocks. Finally, the relationship between indicators of street layout pattern and the average local closeness network centrality index is explained by building a correlation matrix using Pearson’s correlation coefficient. Findings show that just 3 out of 10 selected indicators of the street layout pattern - all of which are indicators of the network centerline - have a significant correlation with average local closeness centrality index. Therefore, average local closeness centrality index has no significant correlation with block indicators. The correlation matrix shows that the higher the network lenghth as well as the proportion of three-way intersections throughout the local fabric area, the higher the average local closeness centrality index of the street network; consequently, the more centralized fabric will be at the scale of pedestrian accessibility.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Street layout pattern
  • Street network centrality
  • Multiple Centrality Assessment (MCA)
  • Pearson’s correlation coefficient
Buzzetti, J. (2017). Street Network Morphologies: On the Characterization and Quantification of Street Systems. A Case Study in Montréal. Concordia University. https://spectrum.library.concordia.ca/982414/
Dempsey, N., Brown, C., Raman, S., Porta, S., Jenks, M., Jones, C., Bramley, Glen. (2010). Elements of Urban Form Dimensions of the Sustainable City (21-51). Springer. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4020-8647-2_2
Freeman, L.C. (1979). “Centrality in Social Networks Conceptual Clarification”. Social Networks, 1(3), 215-239. https://doi.org/10.1016/0378-8733(78)90021-7
Hillier, B. (1996). Space Is the Machine: A Configurational Theory of Architecture. Cambridge University Press. Cambridge. https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/3881
Hillier, B. (1999). “Centrality as a Process: Accounting for Attraction Inequalities in Deformed Grids”. Urban Design International, 4(3-4), 107-127. https://doi.org/10.1057/udi.1999.19
Hillier, B., & Hanson, J. (1984). The Social Logic of Space. Cambridge University Press. Cambridge.
Hillier, B., Penn, A., Hanson, J., Grajewski, T., & Xu, J. (1993). “Natural Movement-or, Configuration and Attraction in Urban Pedestrian Movement”. Environ Plann B, 20(1), 29-66. https://doi.org/10.1068/b200029 
Louf, R., & Barthelemy, M. (2014). “A Typology of Street Patterns”. Journal of The Royal Society Interface, 11(101), 20140924. https://doi.org/10.1098/rsif.2014.0924
MacDougall, K. (2011). The Urban Landscape Mosaic, Assessing Barriers and Their Impact on the Quality of Urban Form: A Montreal Case Study. Concordia University. https://spectrum.library.concordia.ca/35895/
Marshall, S. (2005). Streets & Patterns. Spon. London ; New York. https://books.google.com/books?id=6rBFKX3MmcgC&dq
Mehaffy, M. W.; Porta, S.; & Romice, O. (2015). “The “Neighborhood Unit” on Trial: A Case Study in the Impacts of Urban Morphology”. Journal of Urbanism: International Research on Placemaking and Urban Sustainability, 8(2), 199-217. https://doi.org/10.1080/17549175.2014.908786
Newman, P., & Kenworthy, J. (1999). Sustainability and Cities: Overcoming Automobile Dependence. Island Press. https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=pjatbiavDZYC&oi=fnd&pg=PR13&dq
Penn, A., Hillier, B., Banister, D., & Xu, J. (1998). “Configurational Modelling of Urban Movement Networks”. Environment and Planning B-Planning & Design, 25(1), 59-84. https://doi.org/10.1068/b250059
Perry, C.A. (1929). “The Neighborhood Unit: A Scheme of Arrangement for the Family-Life Community Regional Plan of New York and Its Environs”. New York: Arno Press. 3(4-5). 
Porta, S., Crucitti, P., & Latora, V. (2005). “The Network Analysis of Urban Streets: A Primal Approach”. arXiv preprint physics/0506009. https://doi.org/10.1068/b32045
Porta, S., Crucitti, P., & Latora, V. (2006). “The Network Analysis of Urban Streets: A Dual Approach”. Physica A: Statistical Mechanics and its Applications, 369(2), 853-866. https://doi.org/10.1016/j.physa.2005.12.063
Porta, S., Latora, V., & Strano, E. (2010). Networks in Urban Design. Six Years of Research in Multiple Centrality Assessment Network Science (107-129). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-84996-396-1_6
Porta, S., Latora, V., Wang, F., Rueda, S., Cormenzana, B., Càrdenas, F., Latora, L., Strano, E., Belli, E., Cardillo, A., Scellato, S., Rabino, G., & Caglioni, M. (2009). “Correlating Densities of Centrality and Activities in Cities: The Cases of Bologna (It) and Barcelona (Es)”. https://strathprints.strath.ac.uk/18474/
Porta, S., Strano, E., Iacoviello, V., Messora, R., Latora, V., Cardillo, A., Wang, F., & Scellato, S. (2009). “Street Centrality and Densities of Retail and Services in Bologna, Italy”. Environment and Planning B: Planning and design, 36(3), 450-465. https://doi.org/10.1068/b34098
Rashid, M. (2016). The Geometry of Urban Layouts: A Global Comparative Study. Springer. https://link.springer.com/book/10.1007%2F978-3-319-30750-3
Reneland, M. (2000). “Accessibility in Swedish Towns”. Achieving sustainable urban form. E & FN Spon, Taylor & Francis Group, London. 131-138. https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=cO_BWyZx8P4C&oi=fnd&pg=PA131&dq
Strano, E., Nicosia, V., Latora, V., Porta, S., & Barthélemy, M. (2012). “Elementary Processes Governing the Evolution of Road Networks”. Scientific reports. 2. https://doi.org/10.1038/srep00296
Taylor, J. (1997). Introduction to Error Analysis, the Study of Uncertainties in Physical Measurements. https://books.google.com/books?id=ypNnQgAACAAJ&dq