ارزیابی تاب‌آوری فرم شهری محلات مسکونی، مورد مطالعاتی: محلات عودلاجان و سنگلج واقع در بافت تاریخی تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری شهرسازی، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران.

2 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 استاد گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

در جهان امروز، بررسی اثر زودهنگام تغییرات در شهرها، می‌تواند طراحی و برنامه‌ریزی در زمینه تاب‌آوری شهری را به میزان قابل توجهی ارتقا بخشد. تاب‌آوری با محوریت فرم شهری در محلات مسکونی و به‌خصوص در بافت‌های تاریخی، می‌تواند سلول‌های اجتماعات شهری را در مقابل تغییر شکل‌های ناگهانی مصون بدارد. هدف پژوهش جاری، ارزیابی میزان تاب‌آوری در محلات بافت تاریخی نظیر دو محله عودلاجان و سنگلج واقع در منطقه 12 شهر تهران است. روش پژوهش مذکور توصیفی- تحلیلی و تطبیقی بوده و داده‌ها به‌صورت کتابخانه‌های و پیمایشی گردآوری است. با توجه به نوع مسئله و هدف آن، شاخص‌ها و متریک‌های ارزیابی با بررسی مبانی نظری و پیشینه تحقیق مستخرج شد. برای ارزیابی بعد کالبدی از روش تحلیلی محاسبات متریکی و برای ارزیابی بعد اجتماع محلی، از تعداد مشخصی پرسشنامه به شیوه محقق ساخت به‌صورت طیف لیکرت در مقیاس رتبه‌ای استفاده شده است. به‌صورت پیش آزمون برای تعیین اهمیت نسبی مؤلفه‌های مؤثر بر تاب‌آوری فرم شهری با استفاده از تکنیک AHP در حوزه علوم اجتماعی شهری با استفاده از پنل متخصصان دانشگاهی انتخاب و مورد کاربست واقع شد. در ادامه به روش فاصله از حد بهینه، محاسبه میزان تاب‌آوری فرم شهری از سطح بهینه برای هر دو محله به‌دست آمده است. نتایج یافته‌ها حاکی از این مهم است که فرم شهری در هر دو محله علی‌رغم وجود برخی استثناها تاب‌آور نیست و فاصله نامطلوبی با تجارب جهانی موفق دارند که با توجه به تحلیل شاخص‌ها و محاسبه ARI محلات به ترتیب، 0.57 و 0.65 فاصله از حد بهینه، بیشتر کفه تاب‌آوری در بعد اجتماعی محله عودلاجان بالاتر از محله دیگری است. در نهایت باید توجه داشت ارتقا عمق شناخت و درگیر ساختن سازمان‌های تهیه کننده طرح‌ها، به‌همراه بازتعریف ابعاد اجتماعی زندگی شهروندان، منجر به افزایش میزان تاب‌آوری فرم شهری این محلات می‌شود و چشم‌انداز بهتری از آینده شهرها نمایش می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of the Urban Form Resilience of the Residential Neighborhoods; Case Studies: Oudlajan and Sangelaj Neighborhoods in the Historical Texture of Tehran

نویسندگان [English]

  • Naghmeh Mohammadpourlima 1
  • Alireza Bandarabad 2
  • Hamid Majedi 3
1 Ph.D. of Urbanism, Faculty of Engineering, Islamic Azad University, Tehran North Branch, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor of Urbanism, Faculty of Architecture and Urbanism, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Professor, of Urbanism, Faculty of Art and Architecture, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده [English]

In today’s world, the early impact of the changes in the cities can considerably improve the design and planning in urban resilience. Urban form-based resilience in the residential neighborhoods and historical textures, in particular, can protect the cells of the social communities against the sudden changes in forms. The current research aims to evaluate the resilience in the neighborhoods of the historical texture, such as Oudlajan and Sangelaj neighborhoods located in District 12 of Tehran. The research method is an analytical-descriptive and comparative study. The data were collected using the library and survey studies. Given the research problem and its purpose, the indicators and parameters of the evaluation were extracted by investigating the theoretical foundations and research background. The metric calculations method was applied to evaluate the physical aspect, and a number of researcher-made questionnaires based on the Likert scale in the interval scale were used to measure the local society aspect. In a pre-test, the AHP method in the urban social area with the academic experts' panel was used to determine the relative significance of the components affecting the urban form resilience. In the following, the urban form resilience from the optimal level for both neighborhoods was obtained using the optimal distance method. The results indicate that despite some exceptions, the urban form in both neighborhoods is not resilient and has an undesirable distance from successful global experiences. Considering the analysis of the indicators and calculating the ARI, the neighborhoods have 0.57 and 0.65 optimal distance, respectively, and social resilience in the Oudlajan neighborhood is higher than in another one. Finally, it must be considered that improving the depth of the recognition and involving the responsible organization for plans along with the re-definition of the social aspects of the life of the citizens will lead to the increase in the urban form resilience of these neighborhoods and will manifest a better prospect of the future of the cities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban Resilience
  • Historical texture
  • urban form resilience
  • Optimal Distance
Ainuddin, S., & Routray, J.K. (2012). Earthquake Hazards and Community Resilience in Baluchistan. Natural Hazards, 63(2), 909-937. https://doi.org/10.1007/s11069-012-0201-x https://ideas.repec.org/a/spr/nathaz/v63y2012i2p909-937.html
Berke, P., & Glavovic, B. (2012). Ecosystems and Disaster Resiliency: Contributions to a Holistic Theory of Recovery. International Journal of Mass Emergencies and Disasters, 30(2), 182–196. http://www.ijmed.org/articles/600/download
Coaffee, J. (2009). Terrorism, Risk and the Global City: Towards Urban Resilience. Farnham: Ashgate. https://www.routledge.com/Terrorism-Risk-and-the-Global-City-Towards-Urban-Resilience/Coaffee/p/book/9781138246836
Curr. Opin. Environ. Sustain. 22 (2016), 41-50. https://doi.org/10.1016/j.cosust.2017.04.008
Dadashpoor, H., & Adeli, Z. (2016). Measuring the Amount of Regional Resilience in Qazvin Urban Region. Journal of Emergency Management, 4(2), 73-84. http://www.joem.ir/article_18579.html
Delake, H., Samare Mohsen Beigi, H., & Shahivandi, A. (2017). Evaluation of Social Resilience in Urban Areas of Isfahan. Sociology of Social Institutions, 4(9), 227-252. https://doi.org/10.22080/ssi.2017.1565
Desouza, K., & Flanery, T. (2013). Designing, Planning, and Managing Resilient Cities: A Conceptual Framework. Cities, 35, 89-99. https://doi.org/10.1016/j.cities.2013.06.003
Frantzeskaki, N., Dumitru, A., Anguelovski, I., Avelino, F., Bach, M., Best, B., Binder, C., Barnes, J., Carrus, J., Egermann, M., Haxeltine, A., Moore, M.L., Mira, R.G., Loorbach, D., Uzzell, D., Omman, I., Olsson, P., Silvestri, G., Stedman, R., Wittmayer, J., Durrant, R., & Rauschmeyer F. (2016). Elucidating the Changing Roles of Civil Society in Urban Sustainability Transitions
Gharai, F., Masnavi, M., & Hajibandeh, M. (2018). Urban Local-Spatial Resilience: Developing the Key Indicators and Measures, a Brief Review of Literature. The Monthly Scientific Journal of Bagh- E Nazar, 14(57), 19-32. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=356661
Handy, S. (1996). Methodologies for Exploring the Link between Urban form and Travel Behavior. Transportation Research, Part D: Transport and Environment, 2, 151-165. https://doi.org/10.1016/S1361-9209(96)00010-7 http://ssi.journals.umz.ac.ir/article_1565.html https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=312197 https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=256556
Jones, C., & MacDonald, C. (2004). Sustainable Urban Form and Real Estate Markets. Paper presented at the Annual European Real Estate Conference, Milan, June 2004. Retrieved from www.city-form.org/uk/pdfs/Pubs
Kärrholm, M., Nylund, K., & de la Fuente, P. (2014). Spatial resilience and urban planning: Addressing the interdependence of urban retail areas. Cities, 36, 121-130. https://doi.org/10.1016/j.cities.2012.10.012 
Lu, P., & Stead, D. (2013). Understanding the notion of resilience in spatial planning: A case study of Rotterdam. The Netherlands. Cities, 35, 200-212. https://doi.org/10.1016/j.cities.2013.06.001
Motamedi, M. (2011). Historical Geography of Tehran. Tehran: University Publishing Center.
Moudon, A.V. (1997). Urban Morphology as an Emerging Interdisciplinary Field. Urban Morphology, 1, 3-10. http://urbanform.org/pdf/moudon1997.pdf
Müller, B. (2010). Urban and Regional Resilience: A New Catchword or a Consistent Concept for Research and Practice? (B. Heidelberg, Ed.) German Annual of Spatial Research and Policy. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-12785-4_1
Pelling, M. (2003). The Vulnerability of Cities: Natural Disasters and Social Resilience. London: Earthscan Publications. 245-267
Rafieian, M., Rezaei, M., Asgari, A., Pahizkar, A., & Shayan, S. (2012). Explaining the Concept of Resilience and its Indexing in Community-based Accident Management (CBDM). 15 (4), 19-41. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=170456
Ramezanzadeh Lesboubi, M. (2013). Socio-economic Structures of Resilience of Rural Residents against Natural Disasters with Emphasis on Floods (Cheshmeh Kileh Tonekabon and Sard Abroud Kelardasht), Ph.D. thesis, University of Tehran.
Rezaei, M., Rafieian, M., & Hosseini, S. (2015). Measurement and Evaluation of Physical Resilience of Urban Communities Against Earthquake (Case study: Tehran Neighborhoods). Human Geography Research, 47(4), 609-623. https://doi.org/10.22059/jhgr.2015.51228. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=271257
Savitch, H.V. (2008). Cities in a Time of Terror: Space, Territory,and Local Resilience. New York: Armonk. https://doi.org/10.1177/00420980090460031102
SPERANZA, C. I., WIESMANN, U., & RIST, S. (2014). An indicator framework for assessing livelihood resilience in the context of social–ecological dynamics. Global Environmental Change, 28, 109-119. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2014.06.005
Ziari, Y., Ebadollahzadeh Maleki, B., & Behzadpour, E. (2018). Evaluation of Physical Resilience against Earthquake Hazards with the Approach of Achieving Sustainable Management (Case Study: District 1 of Tehran). Quarterly Journal of New Attitudes in Human Geography, 10(38), 112-97. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=361544