پارک اکولوژیکی؛ بوم شناسی طبیعی- فرهنگی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

رویکرد پایدار به محیط بصری شهر در راستای طراحی پایدار، بر اساس سه اصل ساختار اجتماعی- فضایی پایدار،    الگو‌برداری از طبیعت و استفاده از منابع انرژی تجدید پذیر‌، معرف جایگاه و نقش جدید منظر شهری است که در آن بایستی ‌پاسخ‌های مناسب به مسائل اکولوژیک، رفاه اقتصادی و زندگی جمعی در بستر زیبایی‌شناسی اکولوژیک، با یکدیگر تلفیق شده باشند. در این میان سیستم طراحی پارک به عنوان هدایتگر و جلودار طراحی شهری جامع و همه جانبه و فضای سبز به عنوان بستر اصلی طراحی پارک و بخشی از سیمای شهر، محل ارتباط انسان شهرنشین و طبیعت است. انسانی که با توسعه سریع پیشرفت‌های صنعتی و تکنولوژیکی، ‌حضور فعال خود را در فضاهای باز شهری از دست داده و با طبیعت نیز بیگانه شده است. به این ترتیب احتیاجات‌ روانی و اجتماعی افراد از محیط زیست     تحت تاثیر مستقیم مسائل اقتصادی و صنعتی قرار گرفته و فرم تازه‌ای یافته است.
از سال 1991 با مطرح شدن عنوان جدیدی از پارک‌های شهری به نام پارک‌های اکولوژیکی، چالش جدیدی در زمینه ارتباط انسان و محیط زیست پیرامونش در بستر شهر‌ مطرح شد که بسیار متفاوت از پارک‌های منظری گذشته است و همگام با اصول طراحی چشم انداز شهری پایدار که حاصل الگوی طراحی شهری پایدار است، گام بر می‌دارد.
این نوشتار بر آن است تا با مروری توصیفی‌ بر ادبیات موضوع و تحلیل قیاسی نمونه‌های موردی موفق چنین        پارک‌‌‌هایی، به این مساله بپردازد که  ویژگی‌های پارک اکولوژیکی در باز تولید هویت طبیعی-‌ فرهنگی  مکان و تقویت چشم انداز شهری پایدار چیست؟ آیا منظور از لغت اکولوژی  در طراحی  پایدار صرفاً اکولوژی طبیعی است یا در واقع یک اکولوژی فرهنگی و شاید ترکیب این دو، و در این راستا برای طراحی اکو محور چه روندی باید در نظر گرفته شود. نتایج حاصل از این بررسی‌ها در نهایت معرف ویژگی‌های پارک اکولوژیکی به عنوان ترکیبی از منظر طبیعی و      منظر فرهنگی است که در آن فضایی جمعی با رویکرد اکولوژیکی طراحی می‌شود و عواملی از جمله افزایش تعاملات اجتماعی هدفمند در راستای  آموزش مستقیم و غیر مستقیم و ارائه راهکارهای حفاظت از محیط زیست، چهارچوب اصلی طراحی و عملکردی آن را تشکیل می‌دهند. اکثر نمونه‌های موفق این پارک‌ها، با توجه به ماهیت موضوع در سایت‌هایی که زمانی در آن‌ها چرخه‌ای از فعالیت‌های تولیدی- مصرفی انجام می‌شد شکل گرفته‌اند تا گذشته سایت را دوباره احیا کنند. چنین تلاشی  بیانگر ضرورت توجه همزمان به بوم شناسی طبیعی و بوم شناسی فرهنگی در راستای ایجاد محیط بصری و عملکردی دینامیک و پویا در شهر است و این خود می تواند راهکاری در باز‌زنده سازی و احیای اکوسیستم‌های فراموش شده شهری باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Ecological Park: Natural-Cultural Ecology

چکیده [English]

A sustainable approach to visual environments of cities along with sustainable urban
planning is based on three principles, sustainable socio-spatial structure, patterning from
nature, and applying renewable sources of energy, presenting a new position and image
of townscape, in which proper answers to the ecological issues, economical welfare and
public life on a Green (ecological) aesthetics’ basis have been synthesized. Among
these, a planning system to establish parks as a guideline and a pioneer for
comprehensive, multilateral urban planning and green space /greenbelt designing as a
fundamental procedure for park planning and as a part of the cityscape is a joint
between citizens and nature. Man as a citizen has lost his active presence in outdoors
due to rapid industrial, technological advances and has become stranger to nature. In
this way, their emotional and social needs to the environment are under the direct
influence of economical, industrial issues and have got a new form.
Since 1991, introducing a new topic of city parks, called ecological parks, has put a new
challenge on the human-nature relationship and his environment. These new ecological
parks which are very different from the previous picturesque parks are in harmonious
with sustainable cityscape planning rules resulted from a sustainable urban planning.
This paper purposes to have a descriptive survey on the related literature and a
comparative analysis on the successful examples of such ecological parks, handling
what the characteristics of those ecological parks are in reproducing the cultural-natural
identity of a place and reinforcing a sustainable townscape? Does the ‘
ecological’ term
attached to ‘
a sustainable planning’ phrase just mean natural ecology or indeed, it
means a social ecology and or maybe a combination of these two? And along this, to
design eco-oriented, which trend must be considered to follow?
Resulted from these surveys /studies extremely introduce the characteristics of an
ecological park as a combination of a natural scope and a cultural scope through which
public spaces are planned along with an ecological approach. Many factors, including
increasing purposeful social relations along with direct and indirect teaching and
introducing techniques for protecting environment consists basic outlines for a suitable
planning and its functions. Most successful examples of these parks, regarding the spirit
of the matter, have formed in sites which some time a producing-consuming cycle
performed to vitalize it once again. Such endeavor explains a simultaneously serious
attention to natural ecology and cultural ecology to create a dynamic visual and
functional condition for a city and this, itself may, in turn, introduce a technique to
revitalize and renovate forgotten urban ecosystems.

کلیدواژه‌ها [English]

  • ecology
  • Green Aesthetics
  • Eco-Park
  • Sustainable Urban Landscape
  • Cultural Ecology
  • Natural Ecology

- افشار نادری، کامران ( 1387)" معماری و محیط زیست" مجله معمار، شماره 48.

-  بزرگی، علیرضا زمستان (1383)"  تحلیل پیرامون اکوپارک رود کناری" نشریه هنرهای زیبا، شماره 20.

- بل، سایمون (1382) "منظرالگو ادراک وفرایند"  بهنازامین زاده دانشگاه تهران. 

- بهبهانی، هما (1377)" از باغ های دیروزی تا پارک های امروزی" شهرداری­ها، شماره 34.  

- سلیمانی (1380) " طراحی پارک های ساحلی با تاکید بر نوار ساحلی بوشهر" آبادی، شماره 37.

- شیبانی، مهدی (1380)­" توسعه همگون پارک وفضای سبزشهری­" جلد اول­، مجموعه مقالات همایش­های آموزشی وپژوهشی فضای  سبزشهرتهران سازمان پارک­ها وفضای سبز شهرتهران.

- قدوسی، مهران( بهمن 79 ) " پارک های شهری دیروز، امروز، فردا " سال دوم ،شهرداری­ها، شماره 21. 

- گلکار، کورش (تابستان 87 ) " محیط بصری شهر؛ سیر تحول از رویکرد تزیینی تا رویکرد پایدار" سال پنجم، علوم محیطی شماره چهار.

- میکائیلی، علیرضا و زهرا کیا زاده (1386 )"مروری بر تدوین ضوابط طراحی اکو پارک" سومین همایش ملی فضای سبز و منظرشهری جزیره کیش.

 

 

- Bray, Paul M (2004)" Rethinking Urban Parks "Places, Vole 16, No.2.

- Lynne, John T (1994)" Regenerative    Design  for  Sustainable Development "New York, John Wiley Press.