تجلی عالم مثال درتزئینات معماری عصر صفوی، نمونه موردی: مسجد امام اصفهان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 استادیار پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده

فضای حاکم بر معماری و شهرسازی صفویه فضایی شیعی- ایرانی است و اندیشمندان این دوره به وجود مستقل صورتهای عقلی و مثل افلاطونی معتقدند. گرایش به اشراق نوری، رویاهای مثالی، تجرد خیال و عالم ارواح و فرشتگان در تفکر اشراقی عصر صفوی، مبانی نظری حکمت هنر اسلامی- شیعی را متحقق کرده بود. عالم مثال، قرابت نزدیکی با عالم برزخ از دیدگاه مذهب شیعه دارد؛ لذا در اندیشه فلاسفه ای مانند ملاصدرا در عصر صفوی به عنوان عصر حاکمیت تشیع به بارنشسته است. از آن جایی که معماری همواره زبان گویای ارز شهای زمان خویش است. این نوشتار نیز در پی چگونگی و امکان تجلی آن به خصوص عالم مثال در معماری صفویه به بررسی این امر در تزئینات معماری صفویه م یپردازد. تحقیق حاضر به روش تحلیلی- توصیفی، به بررسی موضوع در مسجد امام اصفهان جهت سنجش میزان انطباق آن با عالم مثال در اعتقادات شیعی پرداخته است. منابع گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و اسناد دست دوم، می باشد. جستجوی عالم مثال در فلسفه صدرایی که با مثال شیعی منطبق است نشا ندهنده آن است که برزخ، میان عالم عقل و جسم است.به جوهر عقلانی صورت میدهد و از جوهر جسمانی ماده می گیرد. عالم کشف و شهود است. این عالم در مراتب وجود هم در قوس صعود و هم در قوس نزول وجود دارد.  پس از تعمیم چگونگی اعتقاد به عالم مثال و تجلی آن در آثار تزئینی معماری نتیجه تحقیق نشان از آن دارد که تزئینات مسجد امام اصفهان طبق باور شیعه به عالم مثال در آن دوره شکل گرفته است؛ در واقع ساخت بهشت زمینی حکمت جمعی نظری حاکم بر عصر بوده است چرا که حکمت و فلسفه و طریقت و شریعت در این دوره به اتحاد رسیده است. چنانکه این امر در نقوش گیاهی، اعداد و رنگ های به کار رفته مشاهده می شود.

کلیدواژه‌ها


-- Ahari, Zahra. (2001). Isfahan Doctrine in urban .Tehran: Ministry Of Cultural And Islamic Guidance.

-- Davari Ardakani, Reza. (2004). Comparative Philosophy. Tehran: Saghi publisher.

-- Dehkhoda, Aliakbar. (1998). Word hoard. Tehran: university Of Tehran Publisher.

-- Razavi, Mahdi Amin. (1998). Sowhrevardi And Eshragh Doctrine. (Majnedin. keivani,Trans.). Tehran: markaz

publisher.

-- Sheikholeslam, Ali. (2004). spiritual Imagination and beauty in Islam Theosophy. Tehran: Art Academy.

-- Tahuri, nayer. (2005). Paradise Position In Traditional Art of Iran. Khial, 16,4-17. Korban,Hanri. (1998). Iranian

Philosophy And Comparative Philosophy. (Seyed Javad. Tabatabaii, Trans.). Tehran: Tus.

-- Madadpur, Mohammad. (1380). Topics Of Islamic Wisdom And Art. Tehran: Institution Of Religious Thought And

Culture.

-- Majlesi, Musa Hamedani. (1982). Tehran: Gnajineh.