تأثیر طراحی معماری در بازی نور طبیعی در خانه های سنتی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 کارشناس ارشد معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

3 کارشناس ارشد معماری، مدرس دانشکده معماری دانشگاه آزاد واحد غرب تهران، تهران، ایران.

4 دانشجوی دکترای معماری، دانشکده معماری دانشگاه آزاد واحد جنوب تهران، تهران، ایران.

چکیده

در معماری سنتی ایران، نور طبیعی که به عنوان تنها منبع روشنایی روز بود، به تأمین روشنایی محدود نشده و از نظر کیفیت بصری و زیبایی فضا نیز مورد توجه معماران بوده است. یکی از نمونه های خوب بازی نورپردازی طبیعی در معماری ایرانی را می توان در خانه های سنتی با فضاهای متفاوت آن یافت. وجود بازشوهای متنوع دیواری و سقفی در این نوع معماری شاهد این ادعاست. به منظور بررسی نقش طراحی معماری و تنوع نورگیرهای مختلف در کمیت و کیفیت روشنایی فضا متناسب با کاربری آن، تحقیقی در مجموعه خانه عامری های کاشان که دارای حیاط ها و فضاهای متفاوت است، انجام شد. در این مقاله ویژگی نورپردازی تعدادی از فضاهای منتخب این خانه که از نظر شکل هندسی فضا، وضعیت و موقعیت نورگیر، محل قرارگیری در مجموعه و کاربری فضا متفاوت هستند، بررسی شده و رابطه بین تصمیمات طراحانه معمار و کیفیت نورپردازی فضا معرفی م یگردد. در این تحقیق به کمک ابزارهای نورسنجی، داده های میدانی گردآوری شده و توسط نرم افزار ریدینس به یک سال تعمیم داده شد. سپس به کمک معیارهای ارائه شده در کتب راهنمای نورپردازی، شرایط نوری هر فضا از نظر میزان روشنایی، تنوع و یکنواختی توزیع نور و کیفیت بصری حاصل از آن با توجه به کاربری فضا تحلیل شد. نتایج حاصله حاکی از آن است که در معماری مسکونی خانه های سنتی ایران، نور روز در کلیه تصمیمات طراحی اعم از انتخاب فضاهای پر و خالی، تناسبات و ابعاد حیاط ها و اتاق ها، جهت گیری هر فضا نسبت به خورشید، میزان دید هر فضا به حیاط و آسمان، عمق هر فضا و شکل و موقعیت نورگیر آن، اهمیت هر فضا از نظر دسترسی و کاربری و غیره نقش تعیین کننده ای داشته و یکی از مهم ترین ارکان طراحی محسوب می شده است. راهکارهای طراحانه به کار رفته در این شیوه از معماری، امروز هم می تواند راهگشا و الهام بخش معماران معاصر باشد و امکان بهره مندی هر چه بیشتر از نعمات نورپردازی طبیعی در خانه و کاشانه مردم را فراهم کند.

کلیدواژه‌ها


Lighting Guide 10. (1999). Daylighting and Window Design. London: The Society of Light and Lighting, CIBSE.
Lighting Guide 5. (2011). Lighting for Education. London: The Society of Light and Lighting, CIBSE.
Mardaljevic, J. (2010). Climate-based Daylight Modelling-IESD. Retrieved from: http://climate-based-daylighting.
com/doku.php?id=academic:climate-based-daylight-modelling date: 15/01/2014
Nabil, A., & Mardaljevic, J. (2005). Useful Daylight Illuminate: A New Paradigm for Assessing, Daylight in
Buildings. Lighting Research and Technology, Vol. 37, No. 1.
Razjouyan, M. (2010). Comfort Design with Climate. Tehran: Shahid Beheshti University.
Tahbaz, M., Djalilian, Sh., Mousavi, F., & Kazemzade. M. (2012). Analyzing Daylighting of Door-Windows in
Some Traditional Houses of Kashan. Research Report. Tehran: Shahid Beheshti University.
Tahbaz, M., Djalilian, Sh., Mousavi, F., & Kazemzade, M. (2015). The Effect of Some Kashan Traditional Windows’
on Indoor Daylighting. Research Report. Tehran: Research and Technology Fund. http://www.insf.org/