بررسی نقش توقعات ادراکی بویایی و شنوایی در طراحی و برنامه‌ریزی شهری، نمونه‌موردی: بابل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

2 کارشناسی ارشد مدیریت و مالکیت زمین، دانشکده عمران و مهندسی محیطی، دانشگاه فنی مونیخ، باواریا، آلمان.

3 کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

افراد در فضاهای شهری، به واسطه تنوع محیطی، به صورت خودآگاه یا ناخودآگاه قادر به کسب تجربیاتی می‌شوند که بسیاری از آن‌ها توسط حواس ادراک می‌شوند. اما سال هاست که برنامه ریزان و طراحان شهری، کیفیات این فضاها را انحصاراً بر اساس ادراک بصری آن طبقه بندی و ارزیابی می‌کنند. خواه هدف از این توجه، تعریف فضاهای معمول با کنترل ارتفاع، جنس مصالح و رنگ ها باشد یا خواه توجه به تضادها و تفاوت ها در چشم اندازی جذاب از محیط شهری، حس بینایی همواره در اولویت قرار داشت. اما در سال‌های اخیر، توجه مطالعات مختلف به سوی حواس بویایی و شنوایی و در نتیجه فضاهای نامرئی معطوف شده است. درحالی که اغلب این مطالعات تمرکز خود را بر روی جنبه های منفی بویایی و شنیداری یا پدیدارشناسی بو یا صدا گذاشته اند. این مقاله نقش توقع افراد از محیط شهری را از دو جنبه بو و صدا، بر اساس تجربیات مردم و درک آنها از محیط شهری و تأثیر تجربیات و توقعات افراد از شناسایی این دو حس در زندگی شهری آنها بررسی کرده و آن را براساس فرآیند «ادراک با گذر کردن از مکان»1 تحلیل می‌کند. در بررسی تحقیق، توقعات حسی در درک فضایی در محیط و ارتباط انسان با فضاهای شهری بسیار تأثیرگذار تلقی شده و لایه های متفاوتی از درک از فضا را فراهم نموده اند. همچنین، درک بوها و صداها به خودی خود تحت تأثیر بافت محیطی که در آن قرار گرفته اند، تشخیص داده می شود. بنابراین، همان طور که در اغلب فرآیندهای طراحی و برنامه ریزی ترسیم سازمان های فضایی-ادراکی شهروندان با تأکید بر فضای مرئی امری متداول شده، توجه به فضای نامرئی نیز باید در این فرآیند نه تنها به عنوان غنای فضای حسی بلکه برای تقویت حس مکان درنظرگرفته شود. لذا توجه بیشتر، مکرر و جزئی تر به جنبه های حسی محیط شهری به عنوان بخشی اصلی در طراحی و برنامه ریزی شهری امری ضروری است.

کلیدواژه‌ها


Adams, M. D., Askins. E. (2009). Sense Walking: Sensory Walking Methods for Social Scientists. (http://www.sensescapes.co.uk/RGSSensewalkingCFP2009.htm viewed on the 1st July 2009)

Barbara, A., Perliss, A. (2006). Invisible Architecture – Experiencing Places through the Sense of Smell. Milan: Skira.

straightley, I., Alcock, A., Murrain, P., McGlynn, M., Smith, G. (1985). Responsive Environments: A Manual for Designers (M. Behzadfar, Trans.). Iran University of Science and Technology Press. Tehran, Iran.

Carmona, M., Heath, T., Oc, T. & Tiesdell, S. (2010). Public Places-urban Spaces. Oxford: Architectural Press.

Coyne, R. (2010). The Tuning of Place Sociable Spaces and Pervasive Digital Media. Available from: http://site.ebrary.com/id/10386194. 

Cullen, G. (1959). Townscape. London: Architectural Press.

Dubois, D., Guastavino, C., Raimbault, M. (2006). A Cognitive Approach to Urban Soundscapes: Using Verbal Data to Access Everyday Life Auditory Categories. Acta Acustica United with Acustica, 92(6):1060-1070.

Engen, T. (1991). Odor Sensation and Memory. New York, Praeger. 

Falahat, M. S. (2006). Concept of Sense of Place and the Factors of Sense of Place. Honar-Ha-Ye-Ziba: Memary Va Shahrsazi. 1(26). 57-66. (In Persian). 

Frey, H. (1999). Designing the City: Towards a More Sustainable Urban Form (H. Bahrainy, Trans.). Tehran, Iran: Processing and Urban Planning co-Publisher.

Hall, E. T. (1997). The Hidden Dimension. (M. Tabibian, Trans.). Tehran University Publications.

Henshaw, V. (2012). An Investigation into the Role of Smell in Sustainable Urban Design. Retrieved from www.sed. manchester.ac.uk.

Henshaw, V. & Bruce, N. (2012). Smell and Sound Expectation and the Ambiances of English Cities, 2nd International Congress on Ambiances, Montreal.

Huron, D. D. (2007). Sweet Anticipation: Music and the Psychology of Expectation. First, Massachusetts, MIT Press. 

Ising, H. & Kruppa, B. (2004). Health Effects Caused by Noise: Evidence in the Literature from the Past 25 Years. Noise and Health, 6(22), 5-13.

Lynch, K. (1960).The Image of the City. Cambridge: MA: MIT Press.

Matos, F. (2005).Walking & Rhythmicity: Sensing Urban Space, “Everyday Walking Culture”, The 6th International Conference on Walking in the 21st Century, September 2005, Zurich, Switzerland.

Pakzad, J. (2007). Theoretical Bases and Process of Urban Design. Ministry of Housing and Urban Development- Urban Planning and Architecture vice- Directorate Secretariat of the Urban Planning and Architecture Higher Council of Iran. Tehran, Iran.

Palasmaa, J. (2009). Eyes Architecture Skin and Sensory Perception, (R. Qods, Trans.). Tehran: Ganj Honar-Parham Naqsh.

Payne, S.R. (2008). Are Perceived Soundscapes within Urban Parks Restorative. Journal of the Acoustical Society of America, 123(5).

Rossi, A. (1966). The Architecture of the City. Cambridge: The MIT Press.

Steele, D., Luka, N., Guastavino, C. (2012). Constructing Ideal Soundscapes: A Practical Study on Closing the Gaps between Soundscape Studies and Urban Design, Proceedings of the Acoustics 2012 Nantes Conference, Nantes: France.