سنجش تطبیقی اثرات فرم کالبدی محله‌های شهری بر سرمایه اجتماعی میان ساکنین، مورد مطالعاتی: شهر قزوین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکده شهرسازی و معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران

2 استاد طراحی شهری و برنامه‌ریزی شهری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران و هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.

چکیده

شهر از دیرباز پویایی اجتماعی خود را در گرو فضاها و مکان‌های خود، یافته است. از یک‌سو تعاملات و روابط انسانی در کالبد شهر شکل‌گرفته و از سوی دیگر کالبد، هویت خود را از حیات اجتماعی موجود باز می‌یابد. به میزانی که یک شهر بتواند با شهروندان خود از طریق ویژگی‌های کالبدی ارتباط ایجاد کند؛ در هویت اجتماعی آنان تأثیرگذار خواهد بود. از این رو فرم شهر می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر رفتار و سرمایه اجتماعی میان انسان‌ها داشته باشد. به فراخور ابعاد مختلف فرم کالبدی محله‌های شهر، سطح تأثیرپذیری و گونه ارتباط انسان با آن‌ها متفاوت بوده و درنتیجه میزان، شدت و نوع تعاملات جاری در فضاهای مختلف یکسان نخواهد بود. شهر قزوین با قدمتی طولانی و تحولات گوناگون بستر شکل‌گیری محله‌های متفاوت بوده است. به‌نظر می‌رسد تمایزات میان ساختار کالبدی این محله‌ها منجر‌به تغییر در ظرفیت‌های اجتماعی موجود شده باشد. در پژوهش حاضر سعی شده ضمن مطالعه ادبیات مرتبط با سرمایه اجتماعی و بررسی فرم شهری، ارتباط معنایی این دو مفهوم در قالب چارچوب تئوریک تحقیق تدوین شود؛ سپس بر مبنای شاخص‌های استخراج شده از ادبیات تحقیق، میزان تأثیرگذاری مؤلفه‌های فرم شهری بر سرمایه اجتماعی موجود در محله‌های مختلف شهر قزوین مورد ارزیابی قرار گیرد. نتایج تحقیق بیانگر آنست که بیشترین حد سرمایه اجتماعی در میان محله‌های با ویژگی‌های همساز با ماهیت بافت نیمه‌ارگانیک شکل گرفته است. هچنین در حالی‌که میان شاخص‌های کالبدی و سرمایه اجتماعی ارتباط معناداری وجود دارد ولی ضریب و شدت تأثیر این عوامل یکسان نیست. به طوری‌که عواملی که ارتباط مستقیمی را با نفوذپذیری و کاربری‌ها دارند اهمیت بیشتری را در شکل‌دهی به سرمایه اجتماعی در این محله‌ها دارند.

کلیدواژه‌ها


Bullen, P., & Jenny, O. (1998). Measuring Social in Five Communities in NSW, Neighborhood and Community Centers. Applied Behavioral Science, 36(1), 23-42.
Burley, J. (2016). Urban Form and Social Interactions: Evidence from Panel Data. University of Toronto, Department of Economics.
Can, I. (2012). In-between Space and Social Interaction: A Case Study of Three Neighbourhoods in Izmir. Phd thesis, University of Nottingham.
Daneshpour, S.A., & Rusta, M. (2012). City Structure Studing toward Urban form Cognition. Semi-Annually Iranian Architecture and Urbanism, (4), 45-54.
Fukuyama, F. (1999). Social Capital and Civil Society. The Institute of Public Policy: George Mason University.
Fukuyama, F. (2006). The End of the Order, Social Capital. (Gh. Tavasoli, Ed. & Trans.) (2nd Ed.). Tehran: New Pen Stories (Original Work Published 2000).
Ghanavati, E., Azimi, A., & Faraji Mollaei, A. (2012). The Environmental Quality of City and Urban Sprawl in Babolsar. Human Geography Research, 44(81), 28-30.
Grootaert, C., Narayan, D., Jones, V.N. & Woolcick, M. (2005). Measuring Social Capital an Integrated Questionnaire. World Bank Working Paper, 18.
Habib, F., Naderi S. M., Jahanshahlo, L., & Forouzangohar, H. (2013). A Research on Delivering the Analysis Framework of Social Capital in Urban Structure, Focusing on Public Urban Spaces Role the Case of Tehran City. Hoviateshahr, 6 (12), 5-14.
Hanson, J. (2000). Urban Transformations: A History of Design Ideas. Urban Design International, 5(2), 97–122.
Hernback, J. (2012). Influence Of Urban Form On Co-Presence In Public Space a Space Syntax Analysis Of Informal Settlements In Pune, India. Stockholm: Department of Urban Planning and Environment. KTH, Royal Institute of Technology.
Krafta, R. (2013). On Scaling Functionality in Urban Form. Arxiv Physics and Society, Brazil: Federal University of Riogrande Do Sul.
Larkham, P. (2005). Understanding Urban Form, Urban Design. Online Journal of Urban Morphology. 17(2), 120-123.
Larkham, P. (2015). Early Ideas of Urban Morphology: A Re-Examination of Leighly’s the Towns of Mälardalen in Sweden. Online Journal of Urban Morphology. 19(2), 174-180.
Majedi, M., & Lahsayizadeh, A. (2006). Relationships between Contextual Variables, Social Capital and Satisfaction from Quality of Life: A Case Study in Rural Areas of Fars Province of Iran. Roosta and Towse, 9(4), 91-135.
Milder, J. (2012). Sustainable Urban Form in E. M. Van Bueren., H. Bohemen., L. Itard & H. Visscher. (Ed.), Sustainable Urban Environments an Ecosystem Approach, 1, 263-284.
Morton, P. (2002). Social Life and Urban Form in a Historical Perspective. Sweden: Umeå University
Mosavi, M. (2006). Social Participation as a Component of Social Capital. Social Welfare, 6(23), 67-92.
Putnam, D. (2013). Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy.‬ (M. Delforuz, Trans.). Tehran: Sociologists.
Rezazadeh, R. (2010). Application of Social Capital in Revitalization of Dilapidated Neighborhoods: The Case of Saboonpaz-Khaneh in Tehran. OIDA International Journal of Sustainable Development, 1(10), 75-80.
Seydaei, S. A., Shapoor Abadi, M. A., & Moein Abadi, H. (2009). A Preface to Social Capital and Its Relationship with the Components of Social Development in Iran. Development Strategies, (19), 188-225.
Share Poor, M. (2001). The Erosion of Social Capital and Its Consequences. Iranian Sociological Association Letter, (3), 101-112.
Sima, Y., & Zhang, D. (2009). Comparative Precedents on the Study of Urban Morphology. Proceedings of 7th International Space Syntax Symposium. Stockholm, Sweden.
Tajbakhsh, Y. (2005). Social Capital, Trust, Democracy and Development. (A. Khakbaz, & H. Pooyan, Trans.). (3rd Ed.). Tehran: Pajoohesh Shrazeh
Whyte, W.H. (1990). The Social Life of Small Urban Spaces. Conservation Foundation. Washington DC, USA.
Sun, X. (2013). Comparative Analysis of Urban Morphology: Evaluating Space Syntax and Traditional Morphological Methods. University of Gävle, Faculty of Engineering and Sustainable Development, Department of Industrial Development, IT and Land Management.