مطالعه سیر تحول تاریخی و بازیابی طرح اصیل باغ صاحبقرانیه در نیاوران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

2 کارشناسی ارشد مرمت و احیای بناهای تاریخی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد واحد یزد، یزد، ایران

10.22034/aaud.2019.97318

چکیده

باغ صاحبقرانیه که با نام نیاوران نیز شناخته می‌شده از آثار دوره قاجار است که تاکنون پابرجاست. این باغ تغییرات قابل‌توجهی کرده‌است. بخش اعظم آن‌ها از اواخر سده 13ه‌.ق. آغاز و تا دهه 1340 ادامه یافته‌است. در اثر ساخت‌وسازهای دوره پهلوی دوم و آماده کردن برای سکونت، بخش‌های مهمی از آن جدا و برخی از عمارت‌ها تخریب شده، طرح باغ در بخش‌های شمالی به‌طور گسترده‌ای تغییر کرده و مهم‌تر این‌که چهره قاجاری آن دستخوش دگرگونی فراوانی شده است. لذا این پرسش‌ها قابل طرح است که شکل اصیل باغ در دوره قاجار چگونه بوده و سیر تحولات باغ چطور بر شکل آن تأثیر گذاشته است؟ هدف مقاله دستیابی به سیر تحول و دگرگونی باغ و همچنین یافتن شکل و طرح کلی آن است تا بتواند مبنایی برای حفاظت و افزایش هویت فضایی آن باشد. در این پژوهش که به روش توصیفی _تاریخی انجام شده، ضمن توجه به سابقه اثر و به کمک اسناد، متون تاریخی، عکس‌های تاریخی و هوایی و انطباق آن‌ها با آثار برجای‌مانده، تلاش شده سیر تحول باغ آشکار شود و تصویری از طرح اصیل آن در دوره قاجار به‌دست آید. نتایج نشان می‌دهد که باغ چهار دوره تاریخی داشته است. براین‌اساس، باغ صاحبقرانیه پیش از دوره ناصری شکل گرفته‌؛ اما در دوره ناصرالدین‌شاه و در دهه 1260ه.‌ق. باغ طرح اصلی قابل شناسایی خود را پیدا کرد. در این دوره حیاط جنوبی متصل به عمارت اصلی به صورت مطبق بوده و کل مجموعه از سه بخش باغ شمالی، باغ جنوبی و محدوده پیرامون عمارت اصلی تشکیل می‌شده‌است. در اواخر دهه 1290ه‌.ق. کاخ صاحبقرانیه جایگزین قصر نیاوران شده و تغییر شکل عمارت، تغییراتی در ساخت باغ را به دنبال داشته‌است. از اواخر دوره قاجار تغییرات وسیع‌تری رخ داد و در دوره پهلوی محدوده باغ شمالی و برخی بناها تخریب و باغ جنوبی از مجموعه منفک شده است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study on the Historical Evolution and Authentic Layout of Sahebqeraniyeh Garden in Niavaran

نویسندگان [English]

  • Hamidreza Jayhani 1
  • Harir Ghafarian 2
1 Assistant Professor of Architecture, Department of Architecture, Faculty of Architecture and Art, University of Kashan, Kashan, Iran.
2 M.A. Graduate of Architectural Conservation, Faculty of Art and Architecture, Islamic Azad University, Yazd Branch, Yazd, Iran
چکیده [English]

Sahebqeraniyeh garden also known as Niavaran garden is artwork from the Qajar Period and it still continues to exist. This garden has undergone considerable changes. The construction of a vast part of the garden was commenced during the late 19th century AD and lasted till the 1960s. As a result of the constructions during the second Pahlavi era for making it also a residential place, the important parts of the garden were separated and some of the buildings were destroyed. The plan of garden has been extensively changed in the northern sections and, more importantly, its Qajar layout has undergone a radical change. Thus, the following questions can be raised: How has the authentic layout of the garden been during the Qajar Era? How has the garden’s evolutions trend influenced its layout? The article aims at attaining the evolution and change trends of the garden as well as finding its overall layout and plan so that it can be used as a basis for conservation purposes and increasing its spatial identity. The present study has been conducted based on descriptive and historical research method. Meanwhile paying attention to the history of this artwork and through taking advantage of the documents, historical texts, historical and aerial photos and matching them with the garden’s remnants, efforts will be made to reveal the garden’s evolution trend so that its authentic plan in the Qajar Era can be obtained. The results indicate that the garden has passed through four historical periods. Accordingly, Sahebqeraniyeh garden has been formed before the Naseri Period; but, it has found its identifiable authentic plan during Naser al-Din Shah’s kingship period and during the 1840s. In this period, the southern yard had been connected to the main palace in a stratified form. The whole complex consisted of three parts of the northern garden, the southern garden and the area in the periphery of the main palace. During the late 1870s, Sahebqeraniyeh mansion took the place of Niavaran palace and the mansion’s transformation caused changes to the garden’s structure. Since the late Qajar era, vaster changes occurred, northern garden’s area and some of the buildings were destroyed and the southern garden was separated during the second Pahlavi era.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Historic garden
  • Sahebqeraniyeh Mansion
  • Niavaran Palace
  • Qajar Architecture
Aran Consulting Engineers. (2002). Presentation and Enhancement Plan for Cultural-Historical Complex of Niavaran. Tehran: Iran Cultural Heritage Organization.

Brugsch, H. (1988). Safari beh Darbar-e Soltan-e Sahebgharan (Reise der K. Preussischen Gesandtschaft nach Persien), (H. Kordbacheh, Trans.). Tehran: Ettela’at Press.

Brugsch, H. (1863). Reise der K. Preussischen Gesandtschaft nach Persien: 1860 und 1861. Leipzig: Hinrichs.

Chaparbashi, A. (1966). Geography of Shemiran. Yaghma. 222, 548-553.

Etemad al-Saltaneh, M.H. (2006). Ruzname Khaterat-e Etemad al-Saltaneh. Ed. by Iraj Afshar. Tehran: Amirkabir.

Etemad al-Saltaneh, M.H. (1989). Meraat al-Boldan. Ed. by A. Navayi and M. Mohades. Tehran: University of Tehran. 

Feuvrier. J. (2006). Seh sal dar darbar-i Iran:”az 1306 ta 1309 Qamari”. Ed. By A. Eghbal Ashtiani. Tehran: Elmi.

Golestan Palace, Historical photographs of Visual Documents Center (Albumkhaneh), Tehran.

Hedayat, R.Gh. (1857). Rowza al-Safa-ye Naseri, Tehran (Lithography print).

Aerial Photos of Tehran. (1962, 1956, 1966, 1969). Tehran: Iran National Cartographic Center.

Ruzname-ye Iran (Iran Newspaper). (1894, No. 827).Tehran.

Moayyer al-Mamalek, D. (1982). Yaddashthaie az Zendegi-ye Khosusi-ye Naser al-Din Shah. Tehran: Nashr-e Tarikh-e Iran.

Mokhtari, E. (2005). Sahebgharaniyeh Palace. The Book of the Second Congress of the history of Architecture and Urbanism of Iran, 3. Tehran: Cultural Heritage and Tourism Organization, 25-62. 

Motamedi, M. (2002). Historical Geography of Tehran. Tehran: University Publication Center. 

Ruzname-ye Vaghaye al-Ettefaghyyeh (Vaghaye al-Ettefaghyyeh Newspaper). (1856).Tehran

Saafi Golpayegani, Gh. (2005). Historical Photographs of Iran. Tehran: University of Tehran.

Sotoudeh, M. (1992). Historical Geography of Shamiran. Tehran: Institute for Cultural Research and Studies.

Zoka, Y., & Semsar, M.H. (1997). Tehran in Illustration. 2. Tehran: Soroush Publications.