دکتر مصطفی بهزادفر معماری و شهرسازی آرمان شهر 2008-5079 19 54 2026 05 22 Assessing the Relationship Between Ivān in Traditional Mazandaran Architecture and the Sense of Place from the Perspective of Housewives: A Case Study of Rural Houses in Qaemshahr ارزیابی رابطه ایوان در ابنیه سنتی مازندران و حس تعلق به مکان از منظر زنان خانه‌دار، مورد مطالعاتی: خانه‌های روستایی شهر قائم‌شهر 1 23 243989 10.22034/aaud.2026.505286.2950 FA روح‌اله رحیمی دانشیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، ایران، بابلسر (نویسنده مسئول). 0000-0003-0597-6160 سیده زهرا یوسفی دانشیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، ایران، بابلسر (نویسنده مسئول). حسام نادعلیان کارشناسی ارشد، دانشکده کامپیوتر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، ایران، تهران. Journal Article 2025 03 04 Ivān, as one of the prominent elements of vernacular architecture in the traditional buildings of Mazandaran, plays a significant role in spatial organization and the daily interactions of residents. The present research aims to evaluate the relationship between the Ivān and the sense of place attachment from the perspective of housewives living in traditional rural houses of Qaemshahr. Methodologically, the study is applied in purpose and employs a mixed-method approach (qualitative–quantitative). Data were collected through library studies, field observations, and a researcher-designed questionnaire. The statistical population consists of 75 housewives residing in traditional rural houses of Qaemshahr, selected using purposive sampling. Data analysis was performed using descriptive statistics and structural equation modeling (SEM) in SmartPLS software. The findings reveal that the Ivān, as a vital spatial element in Mazandaran’s traditional houses, not only moderates climatic conditions, but also functions as an intermediate space between the interior and exterior of the dwelling. It provides a suitable setting for women’s daily activities and social interactions, thereby strengthening their emotional attachment to the home and its surrounding environment. Furthermore, the results highlight that respect for nature, family interaction, and engagement with the outdoor environment through the Ivān play a crucial role in enhancing living quality and spatial identity. Overall, the study demonstrates a direct and significant relationship between the Ivān and the reinforcement of place attachment from the viewpoint of housewives. It emphasizes the need to reconsider vernacular architectural patterns and reinterpret the functional and cultural role of the Ivān in contemporary design, proposing it as a valuable model for improving quality of life, strengthening spatial identity, and achieving sustainable architecture within residential contexts. ایوان به‌عنوان یکی از عناصر شاخص معماری بومی در ابنیه سنتی مازندران، نقش مهمی در سازمان‌دهی فضایی و تعاملات روزمره ساکنان ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی رابطه ایوان و حس تعلق به مکان از منظر زنان خانه‌دار در خانه‌های سنتی روستایی شهر قائم‌شهر انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، ترکیبی (کیفی- کمی) است. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، مشاهده میدانی و پرسش‌نامه محقق‌ساخته گردآوری شده است. جامعه آماری پژوهش شامل 75 نفر از زنان خانه‌دار ساکن خانه‌های سنتی روستایی قائم‌شهر بوده که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش‌های توصیفی و مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار SmartPLS انجام گرفت. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که ایوان به عنوان یک عنصر حیاتی در خانه‌های سنتی مازندران علاوه بر تعدیل شرایط اقلیمی، به‌عنوان فضایی میانجی میان درون و بیرون خانه، بستر مناسبی برای فعالیت‌های روزمره زنان و تعاملات اجتماعی فراهم می‌کند و به تقویت حس تعلق آن‌ها به خانه و محیط پیرامونی کمک می‌نماید. یافته‌ها همچنین تأکید می‌کنند که احترام به طبیعت، برقراری ارتباط میان اعضای خانواده و تعامل با محیط بیرونی از طریق ایوان، نقش مهمی در ارتقای کیفیت زیست و هویت فضایی دارد. در مجموع، نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که ایوان رابطه‌ای مستقیم و معنادار با تقویت حس تعلق به مکان از منظر زنان خانه‌دار دارد و ضرورت توجه به الگوهای بومی معماری و بازخوانی نقش ایوان در طراحی فضاهای معاصر را برجسته می‌سازد و می‌تواند به‌عنوان الگویی ارزشمند برای ارتقای کیفیت زندگی، تقویت هویت فضایی و دستیابی به معماری پایدار در بافت‌های مسکونی مورد بهره‌برداری قرار گیرد. https://www.armanshahrjournal.com/article_243989_0deaafad920dbbce9e8afc4e8f9cb729.pdf