الگوی شناسایی سکونتگا ه های غیررسمی با بکارگیری مدل AHPدر محیط GIS - نمونه شهر کرج

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

یکی از مهمترین مسائلی که شهرهای کشورهای در حال توسعه را با بحران مواجه کرده است، مسئلۀ گسترش سکونتگاه های غیررسمی در آنها می باشد. این سکونتگاه ها با تفاوت در تعریف به عنوان مسکن های کنترل نشده، غصبی، در حال تغییر و تحول، حاشیه ای و خود ساخته خوانده می شوند. طبق برآوردهای صورت گرفته در حدود یک میلیارد نفر، در سرتاسر جهان در این سکونتگاه ها زندگی می کنند. این پهنه ها بستری برای بروز و گسترش ناهنجاری ها و ناپایداری ها هستند. تاکنون تلاش های زیادی برای پاسخگویی به این مسأله صورت گرفته است که دامنه ای از برخوردهای قهری و پاکسازی تا اقدامات بهسازی و توانمند سازی را د ربر می گیرد. شهر کرج نیز به واسطه فاصله کم و دسترسی های متنوع به تهران و استقرار بخش مهمی از فعالیت های پایه در پیرامون خود، کانون توجه بخش قابل توجهی از جمعیت مهاجر به حوزه شهری تهران شده است و یکی از مسائل اساسی آن ایجاد و گسترش اسکان های غیررسمی می باشد. شناخت دقیق این سکونتگاه ها از ابعاد مختلف می تواند راهنمایی مناسب برای ارائه راهکارهای ساماندهی آنها باشد. در این راستا و در گام نخست، بکارگیری روشی برای شناسایی پهنه های اسکان غیررسمی که ضمن داشتن شاخص های سرعت، سهولت و دقت، کم هزینه نیز باشد بسیار ضروری است. هدف از این پژوهش نیز ارائه الگویی با ویژگی های فو قالذکر برای شناسایی سکونتگاه های غیررسمی می باشد. روش تحقیق در این مقاله مشتمل بر سه مرحله است. در مرحله نخست با انجام مطالعات کتابخانه ای و بررسی پژوهش های مختلف، ویژگی های عام سکونتگاه های غیررسمی مورد بررسی قرار گرفت. مرحله دوم مبتنی بر مطالعات آزمایشگاهی و انجام مدلسازی و مرحله سوم نیز مبتنی بر انجام مطالعات میدانی، پرسشگری و بازدید بوده است. در فرآیند مقاله حاضر، ابتدا معیارها و الگویی عام برای شناسایی سکونتگاه های غیررسمی معرفی شده است. سپس براساس ویژگی ها و اطلاعات در دسترس از شهر کرج، معیارها به کمیت های قابل سنجش در محیط نر م افزار GIS تبدیل و الگویی ویژه برای شناسایی سکونتگاه های غیررسمی شهر کرج ارائه شد. الگوی پیشنهادی دو سطحی است. در سطح اول از طریق تلفیق فرآیند تحلیل سلسله مراتبی با محیطGIS استفاده از قابلیت های تحلیلی این نرم افزار شناسایی اولیه صورت گرفت. در سطح دوم با استفاده ازاز داده های حاصل از بازدید میدانی و انجام پرسشگری، شناسایی نهایی ازسکونتگاه های غیررسمی شهر کرج انجام پذیرفت. کاربرد این الگو در شهر کرج نشان می دهد که این الگو ضمن دارا بودن دقت کافی در شناسایی سکونتگاه های غیررسمی، در کاهش هزینه و زمان نیز بسیار موثر بوده است. همچنین از دیگر نتایج این پژوهش، ارائۀ روشی برای تبدیل معیارهای کیفی شناسایی سکونتگاه های غیررسمی به معیارهای کمی قابل سنجش در محیط GIS می باشد. الگوی پیشنهادی، قابل تعمیم به دیگر شهرهای کشور نیز می باشد. همچنین می توان با توجه به خصوصیات و ویژگی های سایر شهرهای کشور و میزان و نوع اطلاعات در دسترس از آنها، معیارهای مورد استفاده در سطح اول و دوم الگو را مورد تجدید نظر قرار داد.

عنوان مقاله [English]

Pattern Recognition of Informal Settlements Using AHP Model in GIS, Case Study: Karaj City

چکیده [English]

One of the most important issues that faced cities in developing countries with a crisis is expanding informal settlement in them. These settlements with differences in definition are known as occupational, changing, marginal, self-made and uncontrolled housing. It is estimated that about 1 billion man in all over the world live in such kinds of places. These zones are the texture for creation and expanding on sustainability and disorder. So far, much effort has done for replying this issue which comprises a range of strict approaches and cleaning up to enabling and renewing actions. Karaj city due to short distance and vary access to Tehran in one side and establishing main part of base activities in its surrounding, it has been focused in considerable part of migrant population in Tehran urban district and one of its important issues is creation and expanding the informal settlements. Accurate recognition of these settlements of different aspects could be an appropriate guidance for presenting regulatory strategies. In this field and in first step, using a method for recognition of informal settlement zones in which it has accuracy and ease, and low cost indexes is very necessary. The aim of this study is presenting a sample with above features for identification of informal settlement. The method of study in this paper comprises 3 steps. In first steps, documents studies and studying verity researches of general features is studied. The second step including on lab researches and modeling and last step is based on field studies, questioning and visiting from the site. In processing of this paper, first criterions and general pattern for identifying the informal settlement is defined. Then according to features and access information of Karaj city, criterions are converted into measurable quantities in GIS software and special pattern for identification of informal settlement is represented in Karaj city. Recommended pattern has two- level. In first level, by compounding of analytical hierarchy process (AHP) with GIS and using analytical capabilities of this software primary identification is done. And in second level, using data of field Studies and questioning; final identification of informal settlement in Karaj city is done. Application of this pattern in Karaj city shows that in addition to enough accuracy in recognition of informal settlement, it has been affective in decreasing of time and cost. Also, another result of this study is giving a method for converting quality criterions of informal settlement recognition to quantities criterions measurement in GIS. Proposal pattern will be generalized to other cities of country. In addition, the features of other cities of country and the rate and access information of them could be revise the using criterions in the first and second level of pattern.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Informal Settlement
  • Analytical hierarchy process (AHP)
  • geographic information system (GIS)
  • Karaj city
  • Recognition Pattern