بایسته های طراحی مسجد بر مبنای کارکردهای فرهنگی- اجتماعی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

از زمان بنیانگذاری مساجد اسلامی توسط نبی اکرم)ص(، نه تنها به صورت شکلی مساجد متحول شده اند، بلکه از نظر فرهنگی و اجتماعی نیز در جریان دگرگونی قرار گرفته و هویتی جدید برای آنها پدید آمده است. برای آن که مسجد بتواند جایگاه حقیقی خود را در جامعه محقق سازد، لازم است دو دسته کارکرد را به صورت همزمان تأمین نمایند: -1 کارکردهای آیینی 2- کارکردهای فرهنگی– اجتماعی؛ بسیاری از فعالیت ها به صورت همزمان هر دو کارکرد را در بردارند، به عنوان مثال برگزاری نماز جماعت از یک سو مراسمی آیینی است و از یک سوی دیگر کارکردهای فرهنگی – اجتماعی را نیز به همراه خود دارد. برآیند این دو کارکرد زمینه ساز اقبال عمومی و استقبال مردم از مساجد است، موضوعی که نوعی سرزندگی و شادابی معنوی را به همراه می آورد. پرسش اصلی پژوهش آن است که اولاً دامنه کارکردهای فرهنگی و اجتماعی مسجد تا کجاست؟ و ثانیاً مساجد واجد این شاخصه ها دارای چه کیفیت هایی هستند؟ در راستای شناخت این تغییرات، ابتدا شاخصه های کارکرد های فرهنگی– اجتماعی مسجد، با مطالعه مسجدالنبی و اولین مساجد ساخته شده در زمان پیامبر شناسایی می شود. براین اساس چارچوب نظری تدوین شده با مقایسه طرح مسجد از نظر پیامبر با نمونه هایی از مساجد معاصر ایران مورد تحلیل قرار می گیرد. سپس بنابر یافته های این تحلیل، طرحی برای ارتقاء نقشه فرهنگی و اجتماعی مساجد در معماری و شهرسازی ایران پیشنهاد می شود. زمانی که مساجد برای انجام تنوعی از فعالیت های فرهنگی–اجتماعی مناسب سازی شوند، در شهرها و محلات در مرکز فعالیت های اجتماعی قرار می گیرند، دامنه فعالیت زمانیشان دائمی است؛ فرآیند طراحی در جستجوی کیفیتی است که بیش از هر چیز بر ارتقاء حضور شهروندان در بخش های مختلف مسجد و در طول تمام شبانه روز تکیه دارد، مسجدی که بخشی از زندگی محله ا ی – شهری است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Principles of the Socio-Cultural Mosque Design Based on Socio-Cultural Approach

چکیده [English]

Since the founding of mosques by the Prophet (PBUH), the concept of a mosque and its appearance has changed extensively; today’s mosques are very different in comparison to the primary mosques. As the evolution process of mosques has progressed, not only have mosque’s appearances transformed, their socio-cultural identity has also changed. In order for the true position of the mosque in society to be realized, it is necessary for it to function in two different ways: 1 ceremonial; 2 socio-cultural. Our studies show that many of the activities that occur in mosques involve both functions simultaneously. For example, group prayer has both a ceremonial purpose and a socio-cultural aspect. The combination of these two functions makes mosques popular and active; this brings about spiritual vitality and happiness. After reviewing the socio-cultural functions of mosques, we can find a way to make use of them for their true purpose. The main question is that: firstly, to what extent can we bring socio-cultural functions into play; secondly, what characteristics are necessary to achieve these functions and of what quality should they be? In order to understand these changes, we will assess the socio-cultural functions of the Mosque of Nabi which was built at the time of the Prophet (PBUH). We will compare our theoretical framework with the contemporary analysis of Iranian mosques. Subsequently, based on our conclusions we will promote a socio-cultural plan for mosques in Iran’s contemporary architecture. Once the mosques are suitable to perform a variety of socio-cultural activities they will become the center of social activities in the cities and neighborhoods, the activities will be continuous, the floor will have different sections but will not be entirely made of separate spaces and so on. In addition, this mosque will be run by all sections of society. Its users will include all ages and all social classes will be involved in decision making processes. The design process is in search of improving and increasing the presence of citizens in various parts of the mosque throughout the day; a mosque which is a part of the city and part of peoples’ lives.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mosque’s Culture
  • Mosque’s Cultural Functions
  • Public Understanding of Mosques
  • Design of Mosques
  • Contemporary Iranian Mosques