چارچوب تحلیل ظرفیت کلان‌شهری در راستای دستیابی به توسعه دانش‌بنیان، مورد مطالعاتی: کلان‌شهر تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه برنامه‌ریزی و طراحی شهری و منطقه‌ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد برنامه ریزی منطقه‌ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران.

10.22034/aaud.2020.103364

چکیده

جهان در واپسین دهه‌‌های قرن‌بیستم، ناشی از پیشرفت‌های علمی و ظهور الگوواره‌ نوین مبتنی بر فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، وارد فرآیند گذار ساختاری شده‌است. ظهور جامعه‌ شبکه‌ای و پدیده‌ اقتصاد دانش‌بنیان، که به اهمیت اقتصادی تولید، تجاری‌سازی و استفاده از دانش مربوط می‌شود، چشم‌انداز نوینی تحت عنوان «توسعه دانش‌بنیان‌شهری» را پیش‌‌روی برنامه‌ریزی و توسعه شهری گشوده‌است. از بارزترین ویژگی این گذار می‌توان به تغییر نقش ‌شهرها و کلان‌شهرهای ‌رقابت‌پذیر در راستای ایفای نقش ‌‌دانشی در اقتصاد جهانی اشاره‌ کرد. این گرایش جدید، در کنار تحولات سال‌های ‌اخیر در سیاست‌های ‌کلان‌ ایران، کلان‌شهرهای‌ کشور و به‌ویژه تهران را نیز ناگریز از گذار به سوی اقتصاد دانش‌بنیان کرده ‌است. در این‌راستا، و از آن‌جا که تشخیص وضعیت و ظرفیت‌سنجی توان کلان‌شهرها در راستای تحقق هر هدفی نخستین و اصلی‌ترین گام در فرآیند برنامه‌ریزی به شمارمی‌رود، پژوهش حاضر بر آن ‌است تا با شناسایی و تحلیل ظرفیت توسعه‌ دانش‌بنیان کلان‌شهر‌ تهران و در نهایت ارائه مدل‌توسعه‌ ‌دانش‌بنیان، کلان‌شهر را در‌ راستای ارتقاء رقابت‌پذیری یاری ‌کند. به‌منظور ظرفیت‌سنجی توسعه‌دانش‌بنیان کلان‌شهر تهران، در مرحله ‌نخست با استفاده از تحلیل ‌قیاسی، ظرفیت توسعه‌دانش‌بنیان کلان‌شهر تهران در مقایسه با 14 کلان‌شهر دیگر کشور از نظر درون‌دادها و برون‌دادهای توسعه‌ ‌دانش‌بنیان شهری مورد ‌بررسی قرار‌ گرفته ‌است. برون‌داد این تحلیل تفاوت قابل‌توجهی را میان میزان دانش‌بنیانی ‌و سطح قابلیت‌های توسعه‌‌دانش‌بنیان ‌کلان‌شهر تهران با سایر کلان‌شهرهای‌ کشور نشان ‌می‌دهد. سپس ظرفیت ‌درونی کلان‌شهر تهران جهت دستیابی به توسعه‌ ‌دانش‌بنیان از طریق مقایسه‌ پیشنهادهای موجود در طرح راهبردی‌- ساختاری تهران با راهبردهای مورد ‌استفاده در جهان سنجیده‌ شده ‌است. در نهایت نیز به منظور تبیین چرایی توسعه‌دانش‌بنیان کلان‌شهرهای کشور از مدل تحلیل ‌مسیر استفاده ‌شده‌‌است. آزمون مدل ‌نظری پیشنهادی ‌پژوهش، که در نهایت منجر به ارائه مدل ‌تجربی توسعه‌ دانش‌بنیان کلان‌شهرهای ایران شد، مؤید اثرگذاری سه درون‌داد اصلی سرمایه ‌علمی‌-‌پژوهشی، سرمایه پشتیبان و سرمایه عمومی شهر‌ دانش بر توسعه‌ دانش‌بنیان کلان‌شهری ایران ‌است

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The framework for analyzing metropolitan capacities in order to achieve knowledge-based development; Case Study: Tehran Metropolis

نویسندگان [English]

  • Sahar Nedae Tousi 1
  • Borhan Amjadinia 2
1 Department of Urban planning and Design, Faculty of Architecture and Planning, Shahid Beheshti University
2 Shahid Beheshti University
چکیده [English]

Human society has experienced a fundamental shift since 1980s that they call it in titles such as information era, network society and knowledge economy. The main feature of this era is emphasizing on the importance of knowledge and information in order to achieving prospection and development. The broad changes in this era have shifted the role of cities, especially great metropolis of the world as well. So that now days those metropolises that are searching competition and wealth have changed their production basis from commodity-based to knowledge based and tried to take a new role in world economy. But the relationship between metropolises and knowledge based economy is bilinear.
According to which, this investigation has tried to analyze the capacity of Tehran metropolis in order to knowledge based development and to achieving this goal tried to do two types of analysis. First it has done an external analysis by collecting a series of measures and criterions and corresponding data. The investigation has tried to compare Tehran with other Iranian metropolises to explore its weakness, strengths, opportunities and threads. Second the investigation has tried to study the strategic- structural plan of Tehran in comparison with some knowledge based strategies that have been collected from theoretic literature. Finally a SWOT chart has gained. In this part a path analysis model has been run and the path of Iranian metropolises KBD has been extracted. In this investigation according to different subjects, different models and software such as AHP, cluster analysis, path analysis, Excel, SPSS etc. have been used
Results and discussion: according to the developed model in this article, a strategic plan has been suggested in order to achieving the final goal called “Tehran knowledge based development”.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "knowledge-based development"
  • "capacity assessment"
  • "investigative capital"
  • "general capital of knowledge city"
  • "Tehran metropolis"