تبیین مؤلفه‌های" دلبستگی به مکان" در مقیاس محله و شهر و تحلیل تعمیم پذیری آن؛ نمونه موردی: محله تاریخی سرخاب تبریز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران

2 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

3 استادیار گروه معماری، دانشکده مهندسی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

چکیده

مقاله حاضر در برخورد با مسأله تضعیف پیوند انسان- مکان، در تلاش است تا ضمن بررسی نظریات و چارچوب سه گانه مدل «دلبستگی به مکان» (فرد، فرآیند، مکان)، به دو سؤال اصلی زیر پاسخگو باشد: 1- نحوه سنجش مدل دلبستگی به مکان چگونه هست؟ 2- برای ارتقاء دلبستگی ساکنین به محله‌های مرکزی، کدام بعد دلبستگی بیشتر تأثیرگذار است؟ هدف تحقیق، ارائه مدل دلبستگی به مکان، نحوه سنجش ابعاد آن و تأکید بر ارتقاء میزان دلبستگی ساکنین به محله‌های مرکزی بیشتر از مقیاس شهر می‌باشد. مدل دلبستگی به مکان، در سه شکل (افراد، ابعاد و مناطق) متفاوت و تعمیم‌ناپذیر و در آیتم‌های موجود در ابعاد آن (سه بعد شناختی، عاطفی و رفتاری)، تعمیم‌پذیر می‌باشد. تحقیق به روش پیمایشی و تطبیقی در دو مقیاس محله و شهر، به شیوه پرسشنامه در میان ساکنین محله مرکزی تاریخی (سرخاب) شهر تبریز انجام گرفت. یافته‌های آزمون نشان داد که میزان شناخت، عاطفه و در کل دلبستگی در مقیاس شهر بیشتر از محله می‌باشد. یافته‌های این تحقیق تأکید بیشتری بر مقیاس محله نسبت به مقیاس شهر با هدف ارتقاء دلبستگی ساکنین به محله مرکزی دارد. بررسی‌ها در میان ابعاد مدل دلبستگی به مکان آشکار کرد که برای هر دو مقیاس محله و شهر، میزان بعد شناختی بیش از میزان بعد عاطفی می‌باشد. برای ارتقاء دلبستگی به محله، شناخت محله بیشتر تأثیرگذار است. در این میان عوامل فردی نیز همچون گروه‌های سنی، جنسیت، وضعیت تأهل و میزان تحصیلات ارتباط سازگاری را با میزان دلبستگی به محله و شهر ارائه می‌دهند. نتایج این یافته‌ها علی‌رغم نظریات رایج بیشتر مطالعات، با هدف ارتقاء میزان دلبستگی به محله‌های مرکزی و پایداری آن، توجه بیشتر متخصصین و برنامه‌ریزان شهری به بعد کالبدی محله و تقویت تصویر ذهنی ساکنین از محله می‌طلبد.
 

کلیدواژه‌ها


Altman, I. & Low, S. (1992). Place Attachment. New York. Plenum Press.

Brown, B.B & Perkins, D.D. (1992). Disruptions in Place Attachment, In I. Altman and Low (Eds), Place Attachment, New York, Plenum.

Brown, B., Perkins, D. D., Brown, G. (2003). Place Attachment in a Revitalizing Neighborhood: Individual and Block Levels of Analysis, Journal of Environmental Psychology, (23), 259-271.

Daneshpour, S.A., Sepehri Moqaddam, M. & Charkhchian, M. (2009). Explanation to “Place Attachment” and Investigation of its Effective Factors, HONAR-HA-YE-ZIBA, (38), 37-48.

Dovey, K. (1999). Framing places: Mediating Power in Built Form, London, Routledge.

Fried, M. (2000). Continuities and Discontinuities of Place. Journal of Environmental Psychology, (24), 43-52.

Gillis, A. R. (1977). High-rise Housing and Psychological Strain. Journal of Health and Social Behavior, (18), 418-431.

Giuliani, M., Ferrara, F., & Barabotti, S. (2003). One Attachment or More? Ashland. OH: Hogrefe & Huber.

Hernandez, B., Hidalgo, M. C., Salazar-Laplace, M. E., & Hess, S. (200). Place Attachment and Place Identity in Natives and Non-natives. Journal of Environmental Psychology, (27), 310-319.

Hummon, D.M. (1992). Community Attachment: Local Sentiment and Sense of Place. In I. Altman; Low, S.M., eds. Place Attachment, 253-278. NY: Plenum Press.

Jorgensen, B.S. & R.C.Stedman. (2001). Sense of Place as an Attitude: Lakeshore Owners Attitudes toward their Properties, Environmental Psychology, (21), 233-248.

Lewicka, M. (2005). Ways to Make People Active: The Role of Place Attachment, Cultural Capital, and Neighborhood Ties. Journal of Environmental Psychology, (25), 381-395.

Manzo, L. C. (2005). For Better or Worse: Exploring Multiple Dimensions of Place Meaning, Journal of Environmental Psychology, (25), 67-86.

Nielsen-Pincus, M., Hall, T., Ellen Force, J., & Wulfhorst, J.D.(2010). Socio Demographic Effects on Place Bonding, Journal of Environmental Psychology, (30), 443-454.

Proshansky H.M. (1978). The City and the Self Identity, Environment and Behavior, 10 (2), 147-169.

Prezza, M., Amici, M., Roberti, T., & Tedeschi, G. (2001). Sense of Community Referred to the Whole Town: Its Relations with Neighboring, Loneliness, Life Satisfaction and Area of Residence. Journal of Community Psychology, (29), 29-52.

Sanders, S., Bowie, S. L., & Bowie, Y. D. (2003). Lessons Learned on Forced Relocation of Older Adults: The Impact of Hurricane Andrew on Health, Mental Health, and Social Support of Public Housing Residents. Journal of Gerontological Social Work, (40), 23-35.

Sennett, R. (2000). New Capitalism, New Isolation: A flexible City of Strangers. Le Monde Diplomatique. (English Edition).

Scannell, L. & Gifford, R. (2010). Defining Place Attachment: A Tripartite Organizing Framework, Journal of Environmental Psychology, (30), 1-10.

Shamai, S., & Ilatov, Z. (2005). Measuring Sense of Place: Methodological Spects, Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie, 96(5), 467-476.

Williams, D.R. & Vaske, J.H. (2003). The Measurement of Place Attachment: Validity and Generalizability of a Psychometric Approach, Forest Science, 49(6), 830-840.