تدوین مدل شاخص های مکانی پایداری اجتماعی به کمک روش دلفی و تکنیک شانون

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.

2 استادیار شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.

3 استادیار شهرسازی شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

چکیده

اگرچه "پایداری اجتماعی" مفهومی در حوزه علوم اجتماعی است، اما دس تیابی به آن و تحقق "اجتماع پایدار" مستلزم تلاشی میان رشته ای است. در این میان دانش های محیطی از جمله شهرسازی نیز با بسترسازی محیطی در جهت نیل به یک اجتماع پایدار، نقش به سزایی ایفا م یکنند. در این راستا، تدوین شاخ صهایی در حوزه شهرسازی که می تواند بر ارتقاء پایداری اجتماعی مؤثر باشد، م یتواند چارچوبی فراروی طراحان و برنام هریزان شهری قرار دهد. در این مقاله که بخشی از یک پژوهش است، تدوین، تدقیق و پالایش این شاخص ها و تدوین مدلی از آ نها به کمک "روش دلفی" و "تکنیک شانون" مد نظر است. دو پرسش اصلی این مرحله از پژوهش آن است که اولاً؛ شاخص های مکانی مؤثر بر ارتقاء پایداری اجتماعی کدامند و دوماً چگونه می توان به کمک روش دلفی به تدوین مدلی از این شاخ صها دست یافت؟ منظور از شاخص های مکانی، شاخ صهایی کیفی هستند که به حوزه مفهومی "مکان" در شهرسازی اشاره دارند. به منظور پاسخ گویی به پرس شهای پژوهش به روش دلفی، پژوه شگر، به جمع آوری نظریه های حلقه ده نفره ای از متخصصان حوزه شهرسازی در دو مرحله به صورت مصاحبه و پرس شنامه پرداخت. داده های حاصل از توافق متخصصان، به کمک تکنیک شانون، مورد تحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان داد که مهم ترین دسته شاخص مکانیِ تأثیرگذار بر ارتقاء پایداری اجتماعی، دسته شاخص "امنیت" است که شامل شاخص های: ایمنی، امنیت و حریم در عرصه های شهری است. پس از آن، دسته شاخص "فعالیت پذیری" متشکل از شاخص های: تنوع فعالیتی، اختلاط کاربری، دسترسی پذیری، تسهیلات و زیرساخت های مطلوب، وجود مسجد و بازار و بازارچه های محلی قرار دارد. در نهایت، مدل شاخص های مکانی مؤثر بر ارتقاء پایداریی اجتماعی که شامل 21 شاخص در پنج دسته اصلی؛ "امنیت"، "فعالیت پذیری"، "هویت مندی"، "مردم مداری" و "یکپارچگی کالبدی" تدوین شد که در این مدل، وزن هر دسته و ترتیب اهمیت شاخص ها در هر دسته نشان داده شده است.

کلیدواژه‌ها


Agenda 21. United Nations Conference on Environment Development. (1992). UN.

Azar, A. (2001). Developing of Shannon Entropy Method in Content Analysis. Al-Zahra University Journal of Humanities, 11(37, 38). 1-18

Barron, L., Gauntlett, E. (2002). Model of Social Sustainability. Perth: Western Australia Council of Social Services. (WACOSS). 

Bramley, G., Brown, C., Power, S. & Dempsey, N. (2006). What is Social Sustainability and how do Existing Urban Forms Perform in Nurturing it? London: UCL University. 

Bramley, G., Dempsey, N., Power, S., Brown, C. & Watkins, D. (2009). Social Sustainability and Urban Form: Evidence from Five British Cities, Environment and Planning, A, (41), 2125.

Chan, E. & Lee, G.K.L. (2008). Critical Factors for Improving Social Sustainability of Urban Renewal Projects, Social Indicators Research, (85)2, 243.

Colantonio, A. (2007). Social Sustainability: An Exploratory Analysis of its Definition, Assessment Methods, Metrics and Tools. Oxford: The Oxford Institute for Sustainable Development (OISD).

Dempsey, N., Bramley, G., Power, S. & Brown, C. (2009). The Social Dimension of Sustainable Development; Defining Urban Social Sustainability, Sustainable Development, (17), 56.

Hsu, Chia-Chien & Brian A. S. (2007). The Delphi Technique: Making Sense of Consensus. Practical Assessment, Research & Evaluation Journal, 21 (10), 1.

Koning, J. (2001). Social Sustainability in a Globalizing World; Context, Theory and Methodology Explored. Hague: UNESCO/MOST Meeting. 

Kunz, J. (2006). Social Sustainability and Community Involvement in Urban Planning. Tampere: University of Tampere.

Linstone, H. A. & Murray, T. (2002). The Delphi Method, Techniques and Applications. Melbourne: Addison Wesley Publishing Company.

Madanipour, A. (2000). Design of Urban Space: An Inquiry into a Social-spatial Process (F. Mortezaee, Trans.). Tehran: Processing and Urban Planning Co. 

McKenzie, S. (2004). Social Sustainability: Towards some Definitions. The Journal of Hawke Research Institute, (27), 23.

Poles, M. & Stern, R. (2000). The Social Sustainability of Cities: Diversity and the Management of Change. Toronto: University of Toronto Press. 

Sarmad, Z., Bazargan, A. & Hejazi, E. (1998). Method of Research in Behavioral Science, Tehran: Agah.

Stone Fish, L. & Busby, D. (2005). The Delphi Method. In D. Sprenkle & F. Piercy (Eds.) Research Methods in Family Therapy (2nd Ed., pp.238–253). New York: Guilford Press.