تاب‌آوری در قالب یک تجربه: چه چیزی یک همسایگی را به خانه تبدل می‌کند؟ (بررسی تجربه زیسته یک اجتماع از محدوده تاریخی عودلاجان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه طراحی‌شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران

2 دکترای طراحی‌شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران

چکیده

در گذشته، تاب‌آوری بیشتر به اقدامات کالبدی پس از بحران‌های بزرگ محدود بود. اما امروزه باور بر این است که تاب‌آوری باید گام به گام و در مقیاس مکان‌های شهری ساخته شود تا در نهایت، در یک کل، به یک شهر تاب‌آور شکل دهد. اما بر اساس مطالعات پژوهشگر روی ادبیات نظری، ساخت یک مکان تاب‌آور الزامات ویژه خود را در سه سطح کالبدی، اجتماعی- ‌فرهنگی و ذهنی دارد. در بین این الزامات، ذهنیت مردم از مکان زندگی‌شان از مهم‌ترین مصالح، برای شکل‌دهی به یک مکان تاب‌آور است. در واقع، این ذهنیت است که مکانی را که با مجموعه‌ای از چالش‌های کالبدی، فرهنگی و اجتماعی دست به گریبان است، تبدیل به خانه می‌کند. آن‌گونه که ادبیات نظری پیشنهاد می‌دهد حس تعلق و حس مکان، دو کیفیت ذهنی هستند که تاب‌آوری مکان را ارتقا می‌دهند. این پژوهش به دنبال آزمون این موارد در یکی از همسایگی‌های محدوده تاریخی عودلاجان است که با وجود چالش‌های اجتماعی و فرهنگی روزمره، عده‌ای از ساکنین قدیمی همچنان آن را خانه خود می‌دانند. از طریق بررسی ذهنیت این افراد و تحلیل تجربه زیسته آن‌ها از این همسایگی، روشن شد که عوامل ذهنی دیگری نیز به تاب‌آوری این اجتماعات یاری می‌رسانند. این پژوهش در تلاش برای پاسخ دادن به سؤالی ‌است که حول چگونگی مواجهه با بافت تاریخی عودلاجان شکل گرفته است و به نظر می‌رسد مدت‌هاست بی‌جواب مانده است؛ محدوده‌ای که به نظر می‌رسد با وجود تمام تلاش‌های طراحی، برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، حدود سی سال است که در پشت سر گذاشتن بحران‌های هرروزه‌اش چندان موفق نبوده است. از این گذشته، بدنه ادبیات نظری داخلی نیز، کمتر به موضوع تاب‌آوری مکان و الزامات آن، پرداخته است و فراهم نمودن زمینه‌ای برای شروع پژوهش‌هایی با دغدغه‌هایی در باب این موضوع می‌تواند دارای اهمیت باشد

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Resilience as an Experience: What Makes a Neighborhood Home? (Exploring a Community’s Lived Experience of Oudladjan Historic District)

نویسندگان [English]

  • Kamran Zekavat 1
  • Elham Khashechi 2
1 Associate Professor of Architecture and Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 Ph.D. of Urban Design, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده [English]

In the past, resilience, as a concept, was mostly limited to post-crisis physical measures in the event of large-scale catastrophes. But today, it is believed that resilience should be built step by step in the scale of urban places to gradually complete the whole picture of a resilient city or country. But, according to the researcher’s studies on the literature, building a resilient place has its own set of requirements in three physical, sociocultural and mental categories. Among these requirements, people’s mentality about where they live is considered the most important one for shaping a resilient place. These are the qualities that make a place challenged with all kinds of physical and sociocultural adversities, home. As the literature puts it, sense of belonging to the place, and sense of place are the two mental qualities contributing to a resilient place. This research attempted to examine these factors in one of the neighborhoods of Oudladjan historic district where despite challenging with an array of physical and sociocultural problems on an everyday basis, some old residents still consider it their home. Exploring these people’s mindset by gathering and analyzing their lived experience of this neighborhood, it is found that there are other mental factors contributing to this community’s resilience besides the two mentioned ones. This research is conducted to answer a longstanding question of dealing with Oudladjan historic area where has not been quite successful putting behind an everyday aggravating crisis challenging it for about 30 years, despite all management, planning, and design attempts. Besides, our indigenous body of literature has not pointed out resilient place and its requirements very eagerly. So, it is important to explore this subject and provide appropriate grounds for this kind of research

کلیدواژه‌ها [English]

  • Resilience
  • Place
  • community
  • lived experience
Amico, A.D., & Curra, E. (2014). The Role of Urban Built Heritage in Qualify and Quantify Resilience: Specific Issues in Mediterranean Cities. Economics and Finance. 18, 181-189. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(14)00929-0
Coaffee, J. (2013). Towards Next Generation Urban Resilience in Planning Practice: From Securitization to Integrated Place Making. Planning Practice and Research. 28(3), 323-339. https://doi.org/10.1080/02697459.2013.787693
Creswell, J.W. (2007). Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches. Sage Publications, California.
Davoudi, S. (2012). Resilience: A Bridging Concept or a Dead End? Applying the Resilience perspective to Planning: Critical Thoughts from Theory and Practice. Planning Theory and Practice. 13(2), 299-333. DOI: 10.1080/14649357.2012.677124
Folke, C. (2006). The Emergence of a Perspective for SES Analysis. Global Environment Change. 16, 253-267.
Goldstein, B.E., Taufen Wessels, A., Lejano, R., & Butler, W. (2013). Narrating Resilience: Transforming Urban Systems Through Collaborative Storytelling. SAGE Journals, 52(7), 1285-1303. https://doi.org/10.1177/0042098013505653
Lebel, L., Anderies, J.M., Campbell, B.M., & Folke, C. (2006). Governance and The Capacity to manage Resilience in Regional Social-Ecological Systems. Ecology and Society. 11 (1), 19. DOI: 10.5751/ES-01606-110119
Lynch, K. (1990). Wasting Away. San Francisco, Sierra Club.
Lyon, C. (2014). Place Systems and Social Resilience: A Framework for Understanding Place in Social Adaptation, Resilience, and Transformation. Society & National Resources. 27(10), 1009-1023. https://doi.org/10.1080/08941920.2014.918228
Mehmood, A. (2015). Of Resilient Places: Planning for Urban Resilience. European Planning Studies. 24(2), 407-419. https://doi.org/10.1080/09654313.2015.1082980
Pickett, S.T.A., McGrath B., Cadenasso, M.L., & Felson, A.J. (2014). Ecological Resilience and Resilient Cities. Building Research and Information, 42(2), 143-157. https://doi.org/10.1080/09613218.2014.850600
Ross, H., & Berkes, F. (2012). Community Resilience: Toward an Integrated Approach. Society and Natural Resources. 26(1), 5-20. https://doi.org/10.1080/08941920.2012.736605
Ross, H., & Berkes, F. (2014). Research Approaches for Understanding, Enhancing, and Monitoring Community Resilience. Society and Natural Resources, 27(8), 787-804. https://doi.org/10.1080/08941920.2014.905668
Sandercock, L. (2003). Out of the Closet: The Importance of Stories and Storytelling in Planning Practice. Planning Theory and Practice. 4(1), 11-28. https://doi.org/10.1080/1464935032000057209
Satterthwaite, D. (2013). The Political Underpinnings of Cities’ Accumulated Resilience to Climate Change. Environment and Urbanization. 25(2), 381-391. https://doi.org/10.1177/0956247813500902
Seeliger, L., & Turok, I. (2014). Averting a Downward Spiral: Building Resilience in Informal Urban Settlements through Adaptive Governance. Environment and Urbanization. 26, 184-200. https://doi.org/10.1177/0956247813516240
Vale, L.J., & Campanella, T.J. (2005). The Resilient City: How Modern Cities Recover From Disaster, Oxford University Press. https://www.amazon.com/Resilient-City-Modern-Recover-Disaster/dp/0195175840
Van Manen, M. (2016). Researching Lived Experience: Human Science for an Action Sensitive Pedagogy. Routledge.
Walsh_Dilley, M., & Wolford, W. (2015). (UN)Defining Resilience: Subjective Understandings of Resilience from the Field. Resilience. 3(3), 173-182. DOI: 10.1080/21693293.2015.1072310