معماری و شهرسازی آرمان شهر

معماری و شهرسازی آرمان شهر

خوانش مسیریابی و عوامل موثر بر ادراک بصری در فضای بینابینی محیط مسکونی در مرحله پیش از بهره‌برداری، مورد مطالعاتی: شهر کرمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فیروزه آزمون 1
مهدیه معینی 2
رضا افهمی 3
1 دکتری معماری، دانشکده هنر، معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرمان، کرمان، ایران.
2 استادیار گروه معماری، دانشکده هنر، معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرمان، کرمان، ایران (نویسنده مسئول).
3 دانشیار گروه پژوهش هنر، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
10.22034/aaud.2022.260117.2369
چکیده
با وجود اهمیت تاثیر افزایش خوانایی فضا و تسهیل راهیابی در فضای بینابینی مجتمع‌های مسکونی بر کیفیت زندگی اجتماعی ساکنان، همچنان در سیاست‌گذاری‌های رایج ساخت‌وساز‌های مسکونی در کرمان و سایر شهرهای ایران، عموماً توجه و تاکید بر چیدمان شکلی بلوک‌های مجتمع‌های مسکونی است و این باعث مغفول ماندن کیفیت فضایی مسیرهای عبور برای ساکنان و مخاطبین در مرحله پس از بهره‌برداری شده است. بنابراین، هدف این تحقیق، با توجه به جنبه‌های روان‌شناسانه، یافتن عناصر و ویژگی‌های فضایی تسهیل‌کننده فرایند مسیریابی در فضای بینابین بلوک‌ها است. سوال اصلی این است: چگونه می‌توان در مرحله پیش از بهره‌برداری که طراح به مخاطب دسترسی ندارد، باعث افزایش عوامل موثر بر مسیریابی در فضای بینابینی مسکونی شد؟ در این تحقیق، با استفاده از روش‌های راستی‌آزمایی ادراک بصری مخاطب در سه نمونه موردی، در تلفیق با نرم‌افزارهای تخصصی سنجش فاکتورهای بصری در فضای بینابینی مانند Depthmap به صورت هم‌آمیخته، ابزار سنجش ادراک بصری در مرحله پیش از بهره‌برداری قرار گرفت. هم‌چنین با استفاده از پرسش‌نامه و تحلیل در نرم‌افزار SPSS، با حجم جامعه آماری90 نفر، نتایج بررسی شد. نتیجه نشان داد، زیر‌مجموعه‌های مولفه‌های محیطی، انسانی و بصری، نشانه، لبه، راه، رنگ، نور، پیاده‌مداری، سرزندگی اجتماعی و غیره می‌باشد که هر کدام در سطوح مختلف فضای بینابینی و در حوزه خوانایی مسیر موثر بوده و می‌توانند در مقطعی که طراح به مخاطب دسترسی ندارد، فاکتورهای مرحله پس از بهره‌برداری را ارتقا دهند.
کلیدواژه‌ها
مسیریابی
ادراک بصری
مجتمع‌های مسکونی
پیش از بهره‌برداری
فضای بینابینی

عنوان مقاله English

Reading of Wayfinding and Factors Affecting Visual Perception in In-between Spaces in the Residential Environment in the Pre-operation Stage; Case Study: Kerman

نویسندگان English

Firoozeh Azmoon 1
Mahdiyeh Moeini 2
Reza Afhami 3
1 Ph.D. of Architecture, Faculty of Architecture & Urban Art, Kerman Branch, Islamic Azad University, Kerman, Iran.
2 Associate professor, Department of Architecture, Faculty of Architecture & Urban Art, Kerman Branch, Islamic Azad University, Kerman, Iran (Corresponding Author).
3 Assistant professor of Research in Art History, Faculty of Arts, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده English

Despite the influence of the legibility of the space and the facilitation of navigation in in-between spaces in residential complexes on the quality of residents' social lives, common residential construction policies in Kerman and other cities of Iran, emphasize the layout of blocks in residential complexes, leading to the inattention to the spatial quality of the passageways used by residents in the post-operation phase. Therefore, considering the psychological aspects, the present study aims to find the spatial elements and features facilitating the wayfinding process in in-between spaces in residential complexes. The main question is: How can the factors affecting wayfinding in in-between spaces in residential complexes be increased in the pre-operation phase when the designer does not have access to the residents? In this research, residents' visual perception is assessed in the pre-operation stage by cross-checking residents' visual perception in three case studies and assessing visual factors in in-between spaces with the help of Depthmap software. The required data are collected using a questionnaire and, then, analyzed in SPSS software. The sample size is 90 persons. The results indicate that environmental, human, and visual components include landmarks, edges, paths, colors, light, walkability, social vitality, etc., each of which is effective in wayfinding at various levels of the in-between space and can enhance factors affecting wayfinding in in-between spaces in the pre-operation phase when the designer does not have access to the residents.

کلیدواژه‌ها English

Wayfinding
Visual Perception
Residential Complexes
Pre-operation
In-between Space
توسلی، محمود. ۱۳۷۶. اصول و روش‌های طراحی شهری و فضاهای مسکونی ایرانی. تهران: انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
پورجعفر، محمدرضا، مریم علوی باالمعنی. ۱۳۹۱. ویدئواکولـوژی: بـوم شناسی بصری در معماری و طراحی شهری. تهران: آرمانشهر.
خامه معصومه، ایرج اعتصام، و آزاده شاهچراغی. ۱۳۹۵. واکاوی فرایندهای راهیابی و مسیریابی کارآمد در شهرهای گذشته ایران. باغ نظر 13(41). http://www.bagh-sj.com/article_32951.html
خواجه، علیرضا، شهرام مهدوی، فرشاد سوری، و رضا صمدی.۱۳۹۱. ارزیابی و سنجش شاخص‌های کیفیت زندگی شهری؛ مطالعه موردی:شهر کاشان. دو فصلنامه مدیریت شهری۱۰(۳۰): ۲۸۵-۲۹۶. https://www.sid.ir/paper/91945/fa
ریسمانچیان، امید، و بل سایمون. ۱۳۸۹. شناخت کاربردی روش چیدمان فضا در درک پیکره‌بندی فضایی شهرها. نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی ۴: ۴۹-۵۶. https://jfaup.ut.ac.ir/article_23063.html
ساسانی، مژگان، علیرضا عینی‌فر، و حسین ذبیحی. ۱۳۹۵. تحلیل رابطه بین کیفیت فضای میانی و کیفیتهای انسانی- محیطی مورد پژوهی: مجتمعهای مسکونی شهر شیراز. نشریه هنرهای زیبا 21(2). https://jfaup.ut.ac.ir/article_60162_47f2da91cdbe8f1550ba5258bbb968b0.pdf
شاهچراغی، آزاده، و علیرضا بندرآباد. ۱۳۹۵. محاط در محیط : کاربرد روانشناسی محیطی در معماری و شهرسازی. جاپ دوم. انتشارات سازمان جهاد دانشگاهی تهران.
Abu-Ghazzeh, Tawfiq. 1996. Movement and wayfinding in the King Saud University built environment A look at freshman orientation and environmental information. Journal of Environmental, Psychology 16, 303-318. https://journals.scholarsportal.info/details/02724944/v16i0004/303_mawitkafoaei.xml
Downs, Roger, and David Stea. (1973). Image and Environment; Cognitive Mapping and Spatial Behaviour. Chicago: Aldine. https://urban-emotions.ru.uni-kl.de/wp-content/uploads/sites/15/2015/04/Downs-Stea-2011-Cognitive-maps-and-spatial-behavior.pdf
Gibson, James. (1979). The Ecological Approach to visual perception. Boston Hougton Mifflin company. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/bs.3830260313
Hillier, Bill, Julienne Hanson, and John Peponis. 1984. What do we mean by building function? In Designing for building utilization, edited by J. Powell, I. Cooper, and S. Lera, 61-71. New York: E & F.N. Spon. Ltd. https://www.academia.edu/2891563/Hillier_B_Hanson_J_Peponis_J_1984_What_do_we_mean_by_building_function_in_Designing_for_Building_Utilization_Eds_J_A_Powell_I_Cooper_S_Lera_Spon_London_pp_61-72
Hillier, Bill. 2005. The art of place and the science of space. Word Architecture 11(185, Special issue on Space Syntax): 96-102. https://discovery.ucl.ac.uk/1678/
Hua, Ginn-Shian .1981. The Interface between Public and Private Space. Master Thesis, Massachusetts Institute of Technology. https://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/67372/08279098-MIT.pdf?sequence=2
Kaplan, Rachel, and Stephen Kaplan. (1982). Cognition and Environment: Functioning in an Uncertain World. New York: Praeger. https://www.scirp.org/(S(lz5mqp453edsnp55rrgjct55))/reference/referencespapers.aspx?referenceid=2711705
Lynch, Kevin. (1981). Good City Form. Cambridge, Massachusetts: MIT Press. https://umbrella.lib.umb.edu/primo-explore/fulldisplay?vid=01MA_UMB&docid=01MA_UMB_ALMA2157541730003746&lang=en_US&context=L
Passini, R. 2002. Wayfinding research and design; An interdisciplinary approach in the development of designknowledge and its application. In Design and the Sciences: Making Connections, edited by Jorge Frascara. New York: Taylor & Francis Inc.
Rooke, C. N., P. Tzortopolous, L. J. Koskela, and J. A. Rooke. 2009. Wayfinding: embedding knowledge in hospital environments. Paper presented at the Improving Healthcare Infrastructures Through Innovation, Hilton Metropole, Brighton, UK. https://usir.salford.ac.uk/3411/1/2009_Wayfinding.pdf

  • تاریخ دریافت 15 آذر 1399
  • تاریخ بازنگری 29 اردیبهشت 1401
  • تاریخ پذیرش 24 تیر 1401