مؤلفه‌های طراحی مشارکتی در مرحله مفهوم‌سازی به منظور ارتقاء نوآوری در معماری

محمدی گزستانی, فاطمه; مهدی‌‌زاده سراج, فاطمه; پیری, سعید; حق‌شناس, ساناز

doi:10.22034/aaud.2025.473171.2911

مؤلفه‌های طراحی مشارکتی در مرحله مفهوم‌سازی به منظور ارتقاء نوآوری در معماری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

فاطمه محمدی گزستانی ¹

فاطمه مهدی‌‌زاده سراج ²

سعید پیری ³

ساناز حق‌شناس ⁴

¹ دانشجوی دکترای معماری، دانشکده فنی و مهندسی واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

² استاد دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم‌وصنعت، تهران، ایران (نویسنده مسئول).

³ عضو هیأت علمی دانشکده فنی و مهندسی واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران.

⁴ استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شرق، تهران، ایران.

10.22034/aaud.2025.473171.2911

چکیده

در کشورهای درحال توسعه، معماری مشارکتی، موجب تغییر در الگوواره‌های طراحی در راستای مشارکت در معماری، از ایده تا اجرا شده است. معماری مشارکتی رویکردی نو در رفع نیازهای کاربران ایران در فضاهای گوناگون است که در آن علاوه بر نظرات طراحان و صاحب‎نظران، نظرات بهره‌وران از فضا نیز مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش با هدف شناسایی مؤلفه‌های طراحی مشارکتی در مرحله مفهوم‌سازی برای ارتقاء نوآوری در معماری به روش کیفی، پسا اثبات‌گرایانه و علی- معلولی با گردآوری طبقه‌بندی‌شده و منظم داده‌های درجه اول به طور استقرایی انجام گرفته است. مؤلفه‌های طراحی و زیرمعیارها با استفاده از منابع علمی شناسایی و با تکنیک کارشناس خبره و مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره (ANP) اولویت‎بندی شده و ارتباط میان مؤلفه‌ها و میزان سازگاری آن‌ها در زمینه مفهوم‎سازی و وزن‎دهی انجام شده است و در آخر با ارزیابی به روش خبره، گزینه‌های ایده‌ال در راستای ارتقاء نوآوری با نرم‌افزار سوپر دیسیژن¹ رتبه‌بندی شده‌اند. نتایج نشان می‌دهند که بر اساس الگوریتم محاسبه‌ی نرخ ناسازگاری، این نرخ در مورد ماتریس معیارهای اصلی برابر 033.‏0 به‌دست آمد که حاکی از قابل قبول بودن وزن مناسب و تمامی مؤلفه‌ها است. بنابراین مؤلفه‌های طراحی مشارکتی که در مرحله مفهوم‌سازی نقش اساسی را بر عهده دارند به ترتیب اهمیت شامل، گردآوری ایده‌ها و نظرات کاربران با وزن (391.‏0)، پرداختن به استدلال‌ها و مشکلات با وزن (208.‏0)، استفاده از تکنیک‌های معماری گروهی با وزن (128.‏0)، همکاری با تیم‌های متخصص با وزن (180.‏0) و خلق بستری برای آزمون و ارزیابی ایده‌ها با وزن (093.‏0) است. همچنین از بین سه گزینه مطرح برای طراحی مشارکتی، گزینه الگوسازی در طراحی مشارکتی با وزن (502.‏0)، نسبت به دو گزینه‌ شناخت درست از مفهوم‌سازی با وزن (277.‏0) و ارتقاء نوآوری در معماری با وزن (221.‏0) از حساسیت بیش‌تری برخوردار بوده است.

کلیدواژه‌ها

مفهوم‌سازی

طراحی مشارکتی

معماری

مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره (ANP)

عنوان مقاله English

Participatory Design Components in the Conceptualization Phase for Enhancing Innovation in Architecture

نویسندگان English

Fatemeh Mohammadi Gazestani ¹

Fatemeh Mahdizadeh Saradj ²

Saeed Piri ³

Sanaz Haghshenas ⁴

¹ Ph.D. Candidate in Architecture, Faculty of Engineering, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

² Professor, Faculty of Architecture and Urban Planning, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran (Corresponding Author).

³ Faculty Member, Faculty of Engineering, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

⁴ Assistant Professor, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, East Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

چکیده English

In developing countries, participatory architecture has led to changes in design paradigms toward inclusive participation in architecture, from idea to execution. Participatory architecture is a novel approach for addressing the needs of Iranian users in various spatial contexts, wherein—alongside the views of designers and experts—the opinions of space users are also considered. This research aims to identify the components of participatory design in the conceptualization phase to enhance innovation in architecture. The study adopts a qualitative, post-positivist, and causal methodology, conducted inductively through the structured and categorized collection of primary data. Design components and sub-criteria were identified using academic sources and prioritized through expert judgment and multi-criteria decision-making models (ANP). The relationships among components and the degree of their consistency in the context of conceptualization and weighting were analyzed. Finally, using expert evaluation and the Decision Super software, ideal options for enhancing innovation were ranked. The results show that according to the inconsistency rate algorithm, the inconsistency rate for the main criteria matrix was calculated to be 0.033, indicating acceptable weights and overall validity of all components. Accordingly, the key participatory design components in the conceptualization phase, in order of importance, are: Gathering users’ ideas and opinions (weight: 0.391), Addressing reasoning and problems (weight: 0.208), Applying group architectural techniques (weight: 0.128), Collaborating with expert teams (weight: 0.180), Creating a platform for testing and evaluating ideas (weight: 0.093). Moreover, among the three proposed options for participatory design, “modeling in participatory design” with a weight of 0.502 was more sensitive compared to “accurate understanding of conceptualization” (weight: 0.277) and “enhancing innovation in architecture” (weight: 0.221).

کلیدواژه‌ها English

Conceptualization

Participatory Design

Architecture

Multi-Criteria Decision-Making Models

Äijälä, Saara. 2022. Participatory methods: user participation in Architecture. Master’s thesis.
Beiti, Hamed, Abolfazl Chahardouli, and Arian Javid. 2023. The Participatory Role of Users in the Design Process of Residential Spaces. Spatial Planning 13(1): 117-138. doi: 10.22108/sppl.2023.136521.1695 .[in Persian]
Botero, Andrea, Sampsa Hyysalo, Kohtala Cindy, and Jack Whalen. 2020.Getting participatory design done: From methods and choices to translation work across constituent domains. International Journal of Design 14(2): 17-34.
Christiansen, Ellen. 2014. From “ethics of the eye” to “ethics of the hand” by collaborative prototyping. Journal of Information,Communication and Ethics in Society.
Drain, Andrew, and Elizabeth B-N. Sanders. 2019. A collaboration system model for planning and evaluating participatory design projects. International Journal of Design 13(3): 39-52.
Esmailzadeh, Masoumeh, Zahra Ghodousi Nejad, and Mehran Fateminiya. 2018. Explaining the Process and Benefits of Service Design with a Participatory Approach. Journal of Fine Arts: Visual Arts 23(2): 119-129. doi: 10.22059/jfava.2018.66703. [in Persian]
Hamarat, Yaprak, Clémentine Schelings, and Elsen Catherine. 2022. Participation: A Disciplinary Border for Architectural Research and Practice. Architecture 2(4): 711-723.
Hashempour, Parisa, Leila Medghalchi, and Ahmad Mirahmadi. 2024. Prioritization of Participatory Culture Components in Affordable Housing Architecture. Haft Hesaar Environmental Studies 12(47): 51-66. [in Persian]
Huang, Youliang, Ying Ning, Zhang Tong, and Yu Fei. 2015. Public acceptance of waste incineration power plants in China: Comparative case studies. Journal of Habit International, 47: 11-19.
Johnson, Mikael, Sampsa Hyysalo, Sampsa Mäkinen, Pasi Helminen, Kari Savolainen, and Laura Hakkarainen. 2014. From recipes to meals... and dietary regimes: Method mixes as key emerging topic in human-centred design. In Proceedings of the 8th Nordic Conference on Human-Computer Interaction: Fun, Fast Foundational (pp. 343-352).
Kamel-Nia, Hamed. 2013. A New Framework for Collective Architectural Interaction in the Design of Contemporary Residential Complexes. Naqsh-e Jahan Journal 3(2): 63-73. [in Persian]
Kamel-Nia, Hamed. 2020. The Theory of “Collective Architecture” in Contemporary Architecture of Islamic Countries: Analysis and Review of Various Types of Collective Architecture in Contemporary Islamic Countries Based on the “Architect–User” Relationship. Ferdows Honar 1(1): 70-86. doi: 10.30508/fhja.2020.44654. [in Persian]
Lee, Jung-Joo, Mikko Jaatinen, Arto Salmi, Tuuli Mattelmäki, Riitta Smeds and Mikko Holopainen. 2018. Design choices framework for co-creation projects. International Journal of Design 12(2): 15-31.
Li, Terry H. Y, S. Thomas Ng, and Martin Skitmore. 2012. Public participation in infrastructure and construction projects in China: From an EIA-based to a whole cycle process. Habit International 36(1): 47-56.
Mclagan, Patricia, and Christo Nel. 1998. The age of participation. First Edition. Berrett-Koehler Publishers.
Mokhtarmanesh, Saghar, and Mohammad Ghomeishi. 2019. Participatory design for a sustainable environment: integrating school design using students’ preferences. Sustainable Cities and Society 51: 101762. [in Persian]
Norouzi, Sood and Ali Javan Forouzandeh. 2021. Analysis of Aspects of the Concept of Participation in the Design Process of Public Spaces. Urban Studies Quarterly 10(38): 49-62. doi: 10.34785/J011.2021.503. [in Persian]
Pour-Ebrahimi, Mohammad and Hamidreza Sharif. 2015. An Inquiry into the Ways of User Participation in the Design Process. The Second International Congress on New Horizons in Architecture and Urban Planning with a Development and Technology Approach, Tehran. [in Persian]
Priya, Rajagopal Sundararajan, Pullara Shabitha, and Subramani Radhakrishnan. 2020. Collaborative and participatory design approach in architectural design studios. Social Sciences & Humanities Open 2(1): 100033.
Sanders, Elizabeth B-N., and Pieter Jan Stappers. 2008. Co-creation and the new landscapes of design. Co-design 4(1): 5-18.
Sasmito, Ginanjar Wiro, and Mohammad Fikri Hidayattullah. 2021. The implementation of user centered design methods on public service mapping websites. In IOP Conference Series: Materials Science and Engineering (Vol. 1077, No. 1, p. 012022). IOP Publishing.
Sanoff, Henry. 2022. Participatory design. Journal of Design Planning and Aesthetics Research 1(2): 1-12.
Sayyad, Nima, and Navid Saeidi Rezvani. 2020. Charrette: A Method for Participation in Urban Design. Journal of Urbanism and Environmental Identity Research 1(3): 1-16. doi: 10.22034/(jrupa-ei).2020.107525. [in Persian]
Smith, Rachel Charlotte, and Ole Sejer Iversen. 2018. Participatory design for sustainable social change. Journal of Design Studies 59: 9-36.
Soikkeli, Anu Santamaki, Elina Oskari Hynninen and Saara Aijala. 2023. Challenges of participatory design in apartment buildings’ renovation projects in Finland. Journal of Housing and the Built Environment 38(1): 1-17.
Xie, Lin-lin, Bo Xia, Yong Hu, Ming Shan, Ying Le, and Albert Chan. 2017. Public participation performance in public construction projects of South China: A case study of the Guangzhou games venues construction. International Journal of Project Management 35(7): 1391-1401.
Zandi Moheb, Arezou, Omid Dezhdar, and Gholamreza Talischi. 2023. Explaining a Model for Participatory Education in Introductory Architectural Design Workshops (Action Research in Introductory Design Workshop 3). Iranian Architecture and Urbanism (JIAU). doi: 10.30475/isau.2023.236717.1608. [in Persian]