سنجش تأثیر مؤلفه‌های طبقه همکف فعال، بر حضورپذیری محیط پیرامون ساختمان‌های دانشگاهی پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران

موسوی‌کیا, شکوفه; سعادتی, امیرسام; پرویزی, الهام

doi:10.22034/aaud.2025.478811.2916

سنجش تأثیر مؤلفه‌های طبقه همکف فعال، بر حضورپذیری محیط پیرامون ساختمان‌های دانشگاهی پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

شکوفه موسوی‌کیا ¹

امیرسام سعادتی ²

الهام پرویزی ³

¹ کارشناسی ارشد معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران.

² کارشناسی ارشد معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، مازندران، ایران.

³ استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران (نویسنده مسئول).

10.22034/aaud.2025.478811.2916

چکیده

تمایل کاربران به حضور و استفاده بیش‌تر از فضا یکی از نشانه‌‌های موفقیت فضایی است. ویژگی‌های کالبدی فضا نقش تعیین‌کننده‌‌ای در این امر دارند که در این پژوهش تمرکز ما بر سنجش مؤلفه‌‌های طبقه همکف فعال است. طبقه همکف فعال بر لزوم توجه به شیوه‌های طراحی در سطح دید انسانی تأکید دارد، و از این منظر که توانایی تأثیر بر عابران و رهگذران دارد مورد اهمیت است. طراحی نمای طبقه همکف و محیط مجاور آن، به صورت توأمان در این مفهوم در نظر گرفته می‌شود. با توجه به این‌که پژوهش‌های پیشین پیرامون طبقه همکف فعال در بستر شهری بوده‌ است، این پژوهش در نظر دارد محیط‌های دانشگاهی را مورد بررسی قرار دهد و تأثیر مؤلفه‌های طبقه همکف فعال را بر میزان حضورپذیری محیط‌های پیرامون ساختمان‌های دانشگاهی بسنجد. بر این اساس، مؤلفه‌‌های طبقه همکف فعال شامل: محصوریت، تنوع عملکردی، مکث و مفصل‌‌بندی معماری در دانشکده هنرهای زیبا که یکی از فضاهای حضورپذیر دانشگاهی است مورد بررسی قرار گرفت. ابتدا از طریق مشاهده، فضاهای با بیش‌ترین حضورپذیری جهت سنجش مؤلفه‌‌های طبقه همکف فعال شناسایی شد و پس از آن روایی و پایایی مدل تشکیل‌شده بر اساس مبانی نظری و بررسی دانشکده هنرهای زیبا، از طریق تحلیل عاملی مرتبه اول و پرسش‌نامه‌‌ای که بدین منظور در اختیار دانشجویان دانشکده قرارگرفته ‌‌بود مورد بررسی قرار گرفت. داده‌‌های حاصل از پرسش‌نامه، روایی و پایایی مدل حاصل را تأیید کردند و در مرحله بعد از طریق تحلیل عاملی مرتبه دوم میزان تأثیر هر یک از مؤلفه‌‌های ذکرشده بر حضورپذیری سنجیده شد. مفصل‌‌بندی معماری با بار عاملی 0.848 مؤثرترین مؤلفه طبقه همکف فعال در دانشکده هنرهای زیبا بر حضورپذیری شناخته شد. مؤلفه‌‌های مکث و محصوریت به ترتیب با بارهای عاملی 0.526 و 0.357 در رده‌‌های بعدی تأثیرگذاری بر حضورپذیری قرار گرفتند.

کلیدواژه‌ها

طبقه همکف فعال

حضورپذیری

پردیس هنرهای زیبا

عنوان مقاله English

Assessing the Impact of Active Ground Floor Components on the Perceived Presence of the Surrounding Environment in Academic Buildings at the Faculty of Fine Arts, University of Tehran

نویسندگان English

Shokoofeh Mousavikia ¹

Amirsam Sa’adati ²

Elham Parvizi ³

¹ M.A. in Architecture, Faculty of Art and Architecture, University of Science and Culture, Tehran, Iran.

² M.A. in Architecture, Faculty of Art and Architecture, University of Mazandaran, Babolsar, Mazandaran, Iran.

³ Assistant Professor of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Kharazmi University, Tehran, Iran (Corresponding Author).

چکیده English

Users’ tendency to be present in and make greater use of a space is one of the indicators of spatial success. The physical characteristics of a space play a determining role in this regard, and this study focuses on assessing the components of an active ground floor. The concept of an active ground floor emphasizes the importance of design approaches at human eye level. It is considered significant in terms of its ability to influence passersby and pedestrians. In this concept, the design of the ground floor façade and its surrounding environment are considered jointly. Given that previous studies on active ground floors have primarily focused on urban contexts, the current study aims to examine academic environments and assess the impact of active ground floor components on the perceived presence of the surroundings of academic buildings. Accordingly, the components of an active ground floor—including: enclosure, functional diversity, pause, and architectural detailing—were examined in the Faculty of Fine Arts, which is considered one of the most presence-oriented university spaces. Initially, through observation, the areas with the highest degree of presence were identified for assessing the components of the active ground floor. Then, the validity and reliability of the developed model—based on theoretical foundations and an investigation of the Faculty of Fine Arts—were tested through first-order factor analysis and a questionnaire distributed among the faculty’s students. The data collected from the questionnaire confirmed the model’s validity and reliability. Subsequently, second-order factor analysis was conducted to determine the influence of each of the aforementioned components on presence. Architectural detailing, with a factor loading of 0.848, was identified as the most influential active ground floor component on presence at the Faculty of Fine Arts. The components of pause and enclosure followed, with factor loadings of 0.526 and 0.357, respectively.

کلیدواژه‌ها English

Active ground floor

Presence

Faculty of Fine Arts Campus

Bentley, Ian, Sue McGlynn, Graham Smith, Alan Alcock, and Paul Murrain. 1985. Responsive Environments. 1st. ed. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780080516172.
Bentley, Ian. 2019. Responsive environments: a‌ manual for designers. Translated by Mostafa Behzadfar. Tehran: University Of Elm-O-Sanaat. [in Persian]
Ching, Frank. 2007. Architecture: form, space, order. 3rd. ed. Translated by Taghaboni, Alireza, and Sedigheh ghavidel. Tehran: Ketab Varesh: isargaran. [in Persian]
Cole, David A., Jeffrey Ciesla, and James H. Steiger. 2007. “The insidious effects of failing to include design-driven correlated residuals in latent-variable covariance structure analysis.” Psychological Methods 12(4): 381-98. https://doi.org/10.1037/1082-989x.12.4.381.
Cooper Marcus, Clare, and Caroline Francis. 2021. People places: design guidelines for urban open space. Translated by Naghmeh Mofidi Nejad. Mashhad: ketabkade-ye kasra. [in Persian]
Coulson, Jonathan, Paul Roberts, and Isabelle Taylor. 2015. University Planning and Architecture The search for perfection. Routledge.
Gehl, Jan, and David Sim. 2022. Soft city: building density for everyday life. Translated by Daneshpour, Hamidreza, and Navid Saeeidi Rezvani. Tehran: Gohar-e Danesh. [in Persian]
Gehl, Jan, Lotte Johansen Kaefer, and Solvejg Reigstad. 2006. “Close encounters with buildings.” URBAN DESIGN International 11(1): 29-47. https://doi.org/10.1057/palgrave.udi.9000162.
Gehl, Jan. 2018. Life between buildings: using public space. Translated by Akbari, Ali, Fereshteh Karamian, and Nastaran Mehrabi. Tehran: Parham Naghsh. [in Persian]
Grutter, Jorg Kurt. 2015. Asthetik der architektur. Translated by Pakzad Jahanshah, and Abdo-al-reza Homayun. Teharan: Shahid Beheshti University. Printing Publishing Center. [in Persian]
Hajrasouliha, Amir H., and Reid Ewing. 2016. “Campus Does Matter: The Relationship of Student Retention and Degree Attainment to Campus Design.” Planning for Higher Education Journal 44(3).
Hassan, Dalya M., Yasser M. Moustafa, and Sherif M. El-Fiki. 2019. “Ground-floor façade design and staying activity patterns on the sidewalk: A case study in the Korba area of Heliopolis, Cairo, Egypt.” Ain Shams Engineering Journal 10: 453-61. https://doi.org/10.1016/j.asej.2018.12.006.
Heffernana, Emma, Troy Heffernanb, and Wei Panc. 2014. “The relationship between the quality of active frontages and public perceptions of public spaces.” Urban design International 19: 92-102. https://link.springer.com/article/10.1057/udi.2013.16.
Heydari, Shahin. 2020. Introduction to research method in architecture. Tehran: Ketab-e fekr-e no. [in Persian]
Kamelnia, Hamed, Farhad Karimani, Mojgan Roupoush, Elaheh Neshati, and Farzaneh Fereydouni. 2018. Basic principles of university architecture. Mashhad: Ferdowsi University of Mashhad. [in Persian]
Karssenberg, Hans, Jeroen Laven, Meredith Glaser, and Mattijs Van ‘t Hoff. 2016. The city at eye Level. Second and extended version. Delft, the Netherlands: Eburon Academic Publishers.
Kickert, Conrad C. 2016. “Active centers – interactive edges: The rise and fall of ground floor frontages.” Urban design International 21: 55-77. https://doi.org/doi:10.1057/udi.2015.27.
Kickert, Conrad, and Hans Karssenberg. 2023. Street-Level Architecture: The Past, Present and Future of Interactive Frontages. New York and London: Routledge.
Madani Pour, Ali. 2003. Public and private spaces of the city. Translated by Farshad Nourian. Tehran: Sazman fannavari etelaa’t va ertebatat shahrdari tehran. [in Persian]
Madani Pour, Ali. 2017. Urban design, space and society. Translated by Amin Zadeh, Behnaz, and Razieh Reza Beigi Sani. Tehran: University Of Tehran. [in Persian]
McAllister, Clare. 2019. “Active Frontage Controls: Architecture, Affordances and Atmospheres in Forrest Hill.” 9th State of Australian Cities National Conference. https://apo.org.au/node/306031.
Mengistu, Tiruye Mesfin. 2020. “Spatial interaction at building plinth: The case of mixed-use buildings of Addis Ababa, Ethiopia.” Addis Ababa university. https://etd.aau.edu.et/items/ede5b2f8-42ba-4a15-877e-21f4e4727429.
Pahlavan Sharif, and Seyyed Hamid Sharifnia. 2021. Factor analysis and structural equation modeling. Virayesh 3. Nashr Jamee’ Negar. [in Persian]
Pakzad, Jahanshah, Marjan Babaie, and Mona Tajbakhsh. 2020. An introduction to spatial qualities for designer. Tehran: Arman shahr. [in Persian]
Simpson, James, Megan Freeth, Kimberley Jayne Simpson, and Kevin Thwaites. 2022. “Street edge subdivision: Structuring ground floor interfaces to stimulate pedestrian visual engagement.” Urban Analytics and City Science: 1-17. https://doi.org/10.1177/23998083211068050.
Thwaites, Kevin, James Simpson, and Ian Simkins. 2020. Transitional edges: a conceptual framework for socio‑spatial understanding of urban street edges. Urban design International 25: 295-309. https://link.springer.com/article/10.1057/s41289-020-00115-9.
Tibbalds, Francis. 2009. Making people - friendly towns. Translated by Mohammad Ahmadi Nejad. Esfahan: Khak. [in Persian]
Trancik, Roger. 2020. Finding lost space: theories of urban design. Translated by Mohammadi, Maryam, and Roozbeh Siyavash. Tehran: University Of Art. [in Persian]
Uptown Community Plan. 2019. Municipality of the City of San Diego. State of California.
Zordan, Mirna, Gianni Talamini, and Caterina Villani. 2019. “The Association between Ground Floor Features and Public Open Space Face-To-Face Interactions: Evidence from Nantou Village, Shenzhen.” International Journal of Environmental Research and Public Health 16(24): 4934. https://doi.org/10.3390/ijerph16244934.